De Kracht van Cultuur
Wereldsite
Nieuwsbrief
Actueel
Aanslagen in de VS, het cultureel spanningsveld

Westerse regeringen onderzoeken na de aanslagen in de VS van 11 september 2001 hoe soortgelijke terreuracties op eigen bodem te voorkomen. Ze willen meer zeggenschap over wat de bevolking denkt en doet. Dat komt tot uiting in een zeer divers pakket aan voorstellen. Zo pleit de Nederlandse staatssecretaris van Verkeer De Vries, net als haar Britse en Franse collega's, voor grotere inzage in het burgerlijk communicatieverkeer. De Engelse minister Blunkett van Binnenlandse zaken wil religieuze grappen kunnen laten verbieden. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Schilly roept intellectuelen op Amerika's buitenlandse beleid niet te bekritiseren. En in Amerika maant minister van Defensie Rumsfeld de media tot patriottistische berichtgeving. Kortom: de westerse samenleving staat op allerlei verschillende manieren onder druk iets van haar karakteristieke openheid in te leveren. De vraag is of het doel - preventie van terreur - de middelen heiligt. Tasten de maatregelen niet juist die bewegingsvrijheid aan die democratieën koste wat het kost zouden moeten beschermen?

Privacy-regels verruimen
Media aan banden gelegd
Moslims onder vergrootglas
Intolerante uitlatingen verbieden
Links

Privacy-regels verruimen

De Nederlandse regering heeft een plan van aanpak gemaakt ter bestrijding van terrorisme. Daarin wordt onder meer gepleit voor grotere opsporingsbevoegdheden van politie en geheime diensten. Gegevens over het communicatieverkeer van burgers via telefoon, fax of e-mail moeten langer voor inzage beschikbaar blijven. Ook moet er een legitimatieplicht komen. Burgerrechtenorganisaties protesteren. Vrije, ongecontroleerde communicatie is een fundament van een democratische rechtsstaat. Ze zeggen bang te zijn voor misbruik van persoonsgegevens.

Media aan banden gelegd

Angst voor nieuwe terreuracties brengt Amerikaanse tv-zenders, waaronder CNN, tot zelfcensuur. VS-veiligheidsadviseur Condoleezza Rice verzoekt de stations oproepen van Al Kaida-leiders niet onversneden uit te zenden. Die zouden gecodeerde boodschappen aan medestrijders kunnen bevatten. Vrije nieuwsgaring over de oorlog tegen Afghanistan wordt moeilijker. Het Pentagon koopt voor honderden miljoenen dollars per maand alle beelden uit Afghanistan van een commercieel satellietstation.

Moslims onder vergrootglas

De schok over de september-aanslagen leidt in Nederland tot een toegenomen belangstelling voor de islam en haar aanhangers. Tenminste zes van de boeken in de non-fictie toptien van dagblad Trouw gaan over de islam en de jihad. Programmaraden in Den Haag en Rotterdam vragen hun kabelexploitant de Arabische nieuwszender Al Jazeera uit te zenden. De Nederlandse bisschoppen roepen in een kanselbrief op tot dialoog met moslims. Staatssecretaris van Cultuur Van der Ploeg zegt meer geld te willen steken in bladen voor minderheden. Leden van de Vereniging van Geschiedenisleraren (VGN) betogen dat er meer ruimte moet komen voor de islam in het lesprogramma. Ook wordt er haast gemaakt met de oprichting van een centrale instantie die alle Nederlandse moslimorganisaties gaat vertegenwoordigen. Deze moet een gesprekspartner worden voor de overheid.

Intolerante uitlatingen verbieden

De toegenomen interesse in de islam gaat gepaard met een verscherpte waakzaamheid. Hoe anti-westers zijn de denkbeelden van de 'ons omringende' moslims? De Europese Commissie zegt te gaan onderzoeken hoe subsidies aan Syrische, Palestijnse en Egyptische ontwikkelingsorganisaties worden besteed. Soms aan schoolboeken met antisemitische teksten? De Nederlandse pers voelt imams en vertegenwoordigers van moslimorganisaties aan de tand. Hoe denken zij over integratie, emancipatie, democratie? De intolerante uitspraken van de Rotterdamse imam El-Moumni over homoseksualiteit van een paar maanden geleden passeren opnieuw de revue. Ook oude extremistische internetteksten van de Amsterdamse El Tawheed moskee worden opgeduikeld. VVD-kamerlid Cherribi betoogt dat de twee imams van deze moskee, beide betrokken bij de islamitische basisschool As Siddieq, uit de staf moeten worden verwijderd. De politie Haaglanden ontslaat een uitzendkracht van Marokkaanse afkomst omdat ze niet mee doet aan de drie minuten stilte voor slachtoffers van de WTC-aanslag. In de media woedt de discussie of anti-westerse uitlatingen moeten worden verboden. Onderhuids speelt een andere vraag: wiens cultuur heeft het hier voor het zeggen?

Links

Dossiers dagbladen

Aanval op Afghanistan, Nrc Handelsblad
Aanval VS , Reformatorisch dagblad
Actie VS, Nederlands dagblad
Oorlog tegen terreur, de Volkskrant
Oorlog tegen terrorisme, Algemeen Dagblad
Strijd tegen terrorisme, het Parool
Strijd tegen terrorisme, Trouw

Ministerie van Buitenlandse zaken
Europese Commissie
UN fighting terrorism
UN Afghanistan humanitarian crisis

Overige bronnen

Nederland in rep en roer na uitspraken imam, NOS nieuws
El Tawheed moskee
De Koran in het Nederlands, NMO
Nederlandse wetten op het gebied van informatievrijheid, Instituut voor Informatierecht

 


 

 

november 2001