Noodfonds bescherming cultureel erfgoed

Op 26 september presenteerde het Prins Claus Fonds het nieuwe fonds Cultural Emergency Response (CER) op een bijeenkomst in het Prinsenhof te Delft. Het CER is opgericht naar aanleiding van vernietiging van kunstschatten en bibliotheken in Irak tijdens de oorlog. Het moet noodhulp gaan bieden ter bescherming, behoud en restauratie van cultureel erfgoed dat door oorlog of natuurrampen bedreigd wordt.

Het Prins Claus Fonds richtte het CER op in samenwerking met het International Committee of the Blue Shields (ICBS), een organisatie die zich sinds 1996 inzet voor de bescherming van cultureel erfgoed. 'Dankzij het bestaan van het CER zullen we concreter actie kunnen ondernemen,' legde voorzitter Ross Shimmon tijdens de bijeenkomst uit. Blue Shields heeft geen eigen geld en ijverde er tot nu toe vooral voor het publiek bewust te maken van het belang van bescherming van monumenten, en regeringen en organisaties aan te sporen maatregelen te nemen.

De Iraakse archeologe Selma Al-Radi hield een lezing over wat er tijdens een oorlog met een museum kan gebeuren. Ze gaf voorbeelden uit Libanon, Koeweit en Irak.

Het Beiroet museum kwam tijdens de burgeroorlog in de frontlinie te liggen. De staf van het museum wist de kleinere objecten in Damascus in veiligheid te brengen. Grote stukken werden in situ beschermd; sarcofagen werden in beton gegoten en zo tot onherkenbare blokken omgetoverd. Mozaïeken gingen schuil onder een laag plastic, board en beton. Hoewel het museum en haar collectie enorme schade opliepen, zijn er veel kostbare stukken gered.

De staf van het Irakmuseum te Bagdad begon weliswaar een aantal weken vóór het uitbreken van de oorlog met het in veiligheid brengen van een groot deel van de collectie, toch is het museum enorm geplunderd. 'Professionals' kwamen binnen met behulp van glassnijders en gevonden sleutels, andere bendes volgden. Opvallend is dat de plunderaars met name objecten meenamen uit een periode die volgens kenners goed in de markt ligt.

Entrance to the Kabul Museum, Kabul, 2002 Photo UNESCO

Selma Al-Radi: 'Irak is een voorbeeld van een land dat bijzonder veel kunstschatten bezit en tegelijk al heel vaak slachtoffer is geworden van oorlogen en plundering. Vernieling is er een bekend thema en bescherming is een absolute noodzaak.'

Tot slot van de middag maakte het CER haar eerste actie bekend. Uit de kas van 120.000 euro werd een gift van 25.000 Euro gedaan ten bate van de universiteitsbibliotheek in Bagdad.

Marrigje de Bok