diversitykopklein.gif (3746 bytes)
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies
/nlen300-26.gif (335 bytes)

Verslag van de algemene paneldiscussie

onder leiding van Adriaan van Dis, auteur, Nederland (AvD)
met:
Lourdes Arizpe, assistent directeur-generaal voor Cultuur bij Unesco, Frankrijk (LA), Anil Ramdas, essayist, Nederland (AR), Nasr Abu Zaid, hoogleraar Arabistiek, Nederland (NAZ), Raymond van den Boogaard, journalist, Nederland (RvdB)
real audio file

Lourdes Arizpe is een van de schrijvers van het rapport, Ramdas en Van den Boogaard hebben elk een essay geschreven, waarmee ze reageren op thema's uit het rapport.
Nasr Abu Zeid zit aan tafel vanwege zijn kennis van de islamitische wereld. De eerste vraag is voor hem.

conferentiepanel.jpg (16067 bytes)


conferencekop_nl.gif (2491 bytes)

Algemene inleiding
Samenvatting
Openingstoespraak door Aad Nuis
Lezing door Lourdes Arizpe
Paneldiscussie
Een nieuwe mondiale ethiek
pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
pijltje.gif (179 bytes) Een door media overspoelde wereld
Afsluiting
sprekers [EN]


Van Dis: Waarom bestaat er in het westen plotseling zo'n grote interesse voor de stemmen van andere, 'zuidelijke' culturen?

Nasr Abu Zeid: Dat komt vooral door de vuist die daar wordt gebald, de schreeuw om aandacht, het geweld. Het is die radicale kant die in het nieuws komt, zie de aandacht voor de fundamentalistische islamieten. Dat is jammer. Ware interesse voor de cultuur was mooier geweest. Nu wordt in het westen de indruk gewekt dat het fundamentalisme en de islam het zelfde zijn. Dat is onterecht en het versterkt bovendien de fundamentalistische trend.

Van Dis: In het rapport, mevrouw Arizpe, worden de fundamentalisten genegeerd.

Arizpe: We wilden ons concentreren op substantiŽlere zaken door ons te richten op wat ons bindt en niet op wat ons scheidt. Alle godsdiensten komen op het ethische vlak bij elkaar. En we hebben het hier over ethiek, niet over doctrines.

Van Dis: Waarom gaat het in het rapport niet over de Sharia - de islamitische wetgeving, of over besnijdenis bij vrouwen?

Nasr Abu Zeid: Dat zijn onderwerpen voor de interne dialoog binnen de cultuur zelf. Op wereldniveau is het bijzonder moeilijk om daar iets mee te doen. Er kan wel over gediscussieerd worden maar de oplossing moet zich van binnenuit aandienen. Het westen kan daarbij steun geven maar geen oplossingen.

"
...daarom is het belangrijk om de interne dialoog te erkennen als significant. Die dialoog is nodig om vrouwen in de islamitische wereld te doen inzien dat de islam die ze onderdrukt heeft, ook moet kunnen dienen als een middel voor vrouwen om zich te ontwikkelen

"
Riffat Hassan


Van Dis: In de essays, die reageren op het rapport, wordt gezegd dat de UNESCO niet kan kiezen. Als het, zoals het godsdienstig fundamentalisme, niet binnen hun verlichte ideeŽn past, wordt het maar weggelaten.

Ramdas, ťťn van de essayisten: Het zijn goedbedoelde, beleefd geformuleerde ideeŽn, die in het debat over universalisme en relativisme de afgelopen dertig jaar al te berde werden gebracht door intellectuelen. Nieuw is alleen dat de politici en beleidmakers nu ook interesse tonen. Ik ben wel blij dat die ideeŽn nu gebundeld zijn.

Van Dis: Maar zijn het niet de liberaal-democratische stokpaardjes van het westen?

Arizpe: Het is belangrijker om ons te realiseren dat er grote behoefte is aan absolute waarden. We hebben de uiteenlopende ideeŽn samen willen brengen om een 'framewerk' te creŽren. Het rapport is een beginpunt. Nu is het tijd voor oplossingen. Er is een krachtige formulering nodig - als we de intoleranten tolereren zijn we zelf intolerant. Er moet een paradigma komen dat de vrijheid om te kiezen bekrachtigt.

Van Dis: Respect voor de ander staat centraal. De heer Ramdas formuleerde dat ook zo mooi in zijn essay. De paus zou het niet mooier kunnen zeggen. Maar zijn er ook nog grenzen aan dat respect? Is respect ook: zelfmoord of die besnijdenis, die maakt dat het meisje wordt geaccepteerd door de hele familie?

"
Ieder mens heeft recht op respect omdat een leven zonder respect zinloos is. Een samenleving die het zelfrespect van de mensen schaadt is dus per definitie onrechtvaardig en onbeschaafd

"
Anil Ramdas


Ramdas: Mij gaat het om de fysieke en geestelijke integriteit. Die mag niet worden aangetast. Maar de grenzen zijn vaag: als iemand vrijwillig voor besnijdenis kiest, dan heet het piercing. Als het wordt opgelegd, is er sprake van wreedheid. Respect is zo'n standaardwaarde die nodig is, maar het is geen universele wet. er moet altijd over gediscussieerd worden.

Van Dis gaat over op het onderwerp 'media'.

Van Dis: In sommige islamitische landen wordt de televisie gezien als een bedreiging. Hoe kunnen die landen participeren in de ontwikkeling?

Nasr Abu Zeid: In Egypte bijvoorbeeld zijn Amerikaanse televisiezenders te ontvangen. Zo worden hun culturele waarden overgebracht. Dat heeft positieve en negatieve kanten. Het grote probleem is, dat voor westerlingen de individuele vrijheid centraal staat, terwijl in Arabische landen de vrijheid van de groep belangrijker is. Welke ethiek moet je dan verdedigen?

Van Dis: In het rapport wordt regulering op basis van consensus opgevoerd.

real audio file Van den Boogaard: Ja maar wie zou op internationaal niveau de standaard moeten bepalen voor radio- en tv-uitzendingen? Neem MTV. De Europese uitzendingen worden vanuit Engeland verzorgd. Dat betekent dan dus: geen tepels van vrouwen in beeld. In Nederland zou dat geen probleem zijn.

Ramdas: In BosniŽ en Ruanda hebben de media een kwalijke rol gespeeld door op te roepen tot moord. Wat moeten we daar mee?

Arizpe: We hebben een algemeen geldende norm nodig, hoe langzaam en pijnlijk het proces ook is om daar consensus over te bereiken.

Van den Boogaard: Maar waarom moet ik geÔnteresseerd zijn in een consensus met iemand met wie ik geen waarden deel? Dan heb ik liever een cultuurschok, de 'jungle of opinions'.

Ramdas: Ik ben ook voor die jungle, maar aan de andere kant heeft niet iedereen dezelfde toegang tot de media. Nu is het zo dat wie het hardst schreeuwt, gelijk krijgt. Maar verbieden is geen optie. Als je ethische normen en waarden wilt overbrengen, dan moet dat door middel van concurrentie. Dan moet je betere, lievere en interessantere televisie maken dan de slechteriken. De politiek mag niet ingrijpen. Als ze, zoals in India, de opkomst van de commerciŽle zenders met hun geweld willen stuiten, dan moeten ze daar betere staatstelevisie tegenover stellen.

Arizpe: Als je moet kiezen tussen een jungle en een dierentuin, ben ik ook voor de jungle. Maar over welk niveau praat je? Op lokaal en nationaal niveau sta ik ook de jungle of opinions voor. Maar op internationaal niveau is dat gevaarlijk. Dan heb je wel normen en waarden nodig.

Het thema 'media' wordt verlaten en de discussie wordt weer algemener.

Van Dis refereert aan het essay van Livio Sansone in de begeleidende bundel. Daarin stelt Sansone dat er op dit moment overdreven veel aandacht is voor etniciteit. De etnische conflicten van nu zijn in wezen sociale conflicten, zegt hij. De oude strijd tussen arm en rijk, daar gaat het om.

Arizpe: Dat is waar, maar de ideologieŽn waarmee die strijd werd gevoerd zijn afgeschaft. Nu is cultuur inzet van de strijd en strijdmiddel geworden.

Ramdas komt terug op het eerder besproken fundamentalisme: Het rapport heeft het fundamentalisme niet genegeerd, het ging er juist over. Het waarschuwt er, impliciet, tegen. Tegen die vorm van onzekerheid die wordt omgebogen in een vorm van overzelfverzekerd zijn. Dat is fundamentalisme. Ik vind dat er harder tegen moet worden gevochten.

Nasr Abu Zeid: Maar het is praktisch onmogelijk om daar op internationaal niveau afspraken over te maken.

Arizpe: Toch wel. Je moet er eerst voor zorgen dat iedereen keuzevrijheid heeft. Daarom moeten we een pluralistische samenleving blijven nastreven.

Zaal: Het fundamentalisme in de islam wordt teveel benadrukt. Terwijl het juist de culturele diversiteit is, die de kracht van de islamitische cultuur bepaalt. Dat wordt genegeerd.

(de opmerking verleidt het panel niet tot een discussie)

Van Dis: Kunnen artiesten uit de voeten met dit rapport?

Ramdas: Ze moeten zich er verre van houden. De kunstenaar moet naar zijn eigen geest luisteren en zo zijn eigen creativiteit ontwikkelen. Hij heeft niets met politieke correctheid of tolerantie te maken. Televisieproducenten en ambtenaren die cultuurbeleid maken, dat zijn de mensen die over het geld gaan. Voor hen is het wel leerzaam.

Arizpe: Kunstenaars moeten het rapport juist wel lezen. Het gaat over de kwaliteit van de menselijke geest, die uitstijgt boven culturele en historische grenzen. Artiesten hebben een verantwoordelijkheid: ze geven door middel van hun kunst hun tijd weer.

"
...een kunstenaar heeft het rapport niet nodig - hoewel het rapport lezen geen kwaad kan. Kunst is altijd al multicultureel van zichzelf. Interculturalisme blijft ook niet tot Europa beperkt. Ik ben het ook in AziŽ tegengekomen. Daar zie je hoe de westerse cultuur benaderd wordt vanuit oriŽntaals perspectief. Voor een westerling is dat misschien niet altijd leuk, maar wel interessant

"
Josette Fťral


Zaal: Er wordt wel over religieus fundamentalisme gesproken, maar de tirannie van de vrije markt, zoals we die in deze tijd beleven, is een andere vorm van fundamentalisme. Daar hoor ik niets over.

Van den Boogaard: Het is achterhaald om de vrije markt als een kwaad af te schilderen. De vrije markt is niet slecht voor de armen, integendeel. Er komt steeds meer goedkope technologie. Dat leidt ertoe dat iedereen zijn eigen televisiestation kan opzetten.

Van Dis besluit de discussie: We hebben het gehad over diversiteit, maar ik heb in de discussie de jeugdcultuur gemist, die een bindende factor zou kunnen zijn. Michael Jackson bijvoorbeeld, is van noord tot zuid, oost en west te horen. Zijn we niet allemaal mestiezen? Ik sluit me aan bij het essay van Sansone in de bundel: er is meer surrealisme nodig.


menuzon_zonder_nl.gif (1059 bytes)