De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies

De behoefte aan een mondiale ethiek
Cultuur op zoek naar een mondiale ethiek
Bronnen voor een mondiale ethiek
De belangrijkste componenten van een mondiale ethiek
Mondiale ethiek in mondiaal bestuur
De rol van een mondiale ethiek
Aan alle betrokkenen

Een nieuwe mondiale ethiek
Bronnen voor een mondiale ethiek

In vrijwel alle culturele tradities komen enkele thema's telkens terug. Zij kunnen als inspiratie voor een mondiale ethiek dienen.

De eerste bron is het idee van menselijke kwetsbaarheid en de bijbehorende impuls om lijden zoveel mogelijk te verlichten en bescherming te bieden aan ieder individu. Dit idee is terug te vinden in alle morele opvattingen van alle belangrijke culturen. Zo merkte de confucianistische leraar Mencius al lang geleden op "dat ieder mens wordt gemotiveerd door angst en afschuw, tederheid en genade, als hij plotseling een kind ziet dat op het punt staat in een put te vallen... er bestaat geen mens zonder hart voor goed en kwaad" (Meng-tze, III, 6).Ook de opvatting dat men anderen moet behandelen zoals men zelf behandeld wil worden maakt deel uit van de fundamentele morele leer van alle grote tradities. Sommige versies van deze 'gulden regel' worden expliciet uitgedrukt in het confucianisme, tao´sme, hindoe´sme, boeddhisme, de leer van Zarathoestra, het jodendom, christendom en de islam, en het idee maakt impliciet deel uit van de leer van andere religies. De diep-menselijke drang om vermijdbaar lijden te voorkomen en het besef van de fundamentele morele gelijkheid van alle mensen vormen samen een onvervangbaar referentiepunt en een sterke steunpilaar voor een poging om een mondiale ethiek uit te werken.

Bij het zoeken naar aanvullende bouwstenen voor een mondiale ethiek moeten we niet alleen kijken naar wat conventioneel "culturen" genoemd worden. In onze tijd ontwikkelt zich een mondiale burgerlijke cultuur, die eveneens elementen omvat die deel uit kunnen maken van een mondiale ethiek. Hierbij kunnen we in de eerste plaats denken aan het idee van mensenrechten, het principe van democratische legitimiteit en openbare verantwoording en het opkomende ethos van proefnemingen en bewijzen. De idealen en doelstellingen van de instellingen van de Verenigde Naties hebben zich een zekere ideologische legitimiteit verworven. Mensenrechten en het bewustzijn van een gedeeld mondiaal ecosysteem geven in de hele wereld vorm aan toekomstverwachtingen en zijn eveneens manifestaties van deze wereldcultuur. 

De geleidelijke ontwikkeling van een internationale standaard voor mensenrechten is een van de meest bemoedigende trends van de afgelopen decennia geweest. Deze standaard werd voorzien in het Handvest van de Verenigde Naties en geformuleerd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Vervolgens is hij juridisch en institutioneel uitgedrukt in talloze verdragen, in het bijzonder in de Internationale Verdragen inzake Burger- en Politieke Rechten, en inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten, en tevens in verschillende regionale verdragen zoals de Europese Conventie voor de Bescherming van de Rechten van de Mens, de Amerikaanse Conventie voor Mensenrechten en het Afrikaans Handvest van Rechten van Mensen en Volken. Tegenwoordig is het concept van mensenrechten, hoewel nog steeds bestreden door recalcitrante regeringen, diep verankerd in de politieke praktijk. Het zal een van de hoekstenen van welke mondiale ethiek dan ook moeten vormen.

Vermoedelijk zullen uit de opkomende mondiale burgerlijke cultuur nog meer nieuwe normatieve elementen voortkomen. De Commissie wijst met name op het principe van democratische legitimiteit. Het soort bestuur dat wordt uitgeoefend, lijkt niet langer een uitsluitend nationale zorg te zijn, die ongevoelig is voor internationale druk. Zoals de verschillende voorbeelden van de aanwezigheid van internationale waarnemers bij verkiezingen aantonen, erkent de internationale gemeenschap in toenemende mate dat democratische participatie een belangrijk punt van internationale zorg dient te zijn. Democratie is op zichzelf een belangrijke politieke en sociale waarde en is op de lange termijn bovendien een voorwaarde voor institutionele doelmatigheid, sociale stabiliteit en vrede. Er bestaat een groeiende behoefte aan vormen van democratische participatie, die ook op internationaal niveau voelbaar wordt. Hoewel de grootste verantwoordelijkheid voor de aanpak van dringende mondiale problemen duidelijk bij regeringen, internationale organisaties en multilaterale samenwerkingsverbanden ligt, dragen niet-gouvernementele organisaties eveneens hun eigen standpunten en voorstellen bij. Hun deelname vormt geen bedreiging voor de machtspositie van staten, maar kan staten wel onder druk zetten. De wereldwijde zoektocht naar nieuwe oplossingen voor mondiale problemen kan aanzienlijk profiteren van de rechtstreekse bijdragen van burgers. De betrokkenheid van burgers kan nieuwe perspectieven bieden, de kwaliteit van de oplossingen verbeteren en daardoor bijdragen aan betere en stabielere resultaten. De Commissie stelt dat democratische participatie een cruciaal onderdeel vormt van goed nationaal bestuur en dat de democratische 'stem' in de een of andere vorm ook op internationaal niveau zou moeten worden gehoord. Democratische legitimiteit dient een van de onmisbare principes van een mondiale ethiek te zijn.

De belangrijkste trends die algemeen gezien worden als een indicatie van een nieuwe en mondiale cultuur zijn waarschijnlijk buiten de politiek te vinden. Ongetwijfeld is de opkomst van de wetenschap en het wetenschappelijk denken een van de meest spectaculaire mondiale trends. Hoewel de resultaten in een aantal opzichten ambivalent zijn, bestaat er geen enkele twijfel dat iedere succesvolle poging om met toekomstige ecologische en mondiale uitdagingen om te gaan een beroep zal doen op wetenschappelijke expertise en technologische middelen. Wetenschap en empirisch onderzoek zijn het schoolvoorbeeld van een ethos waarvan de kern bestaat uit het oordelen op basis van proefnemingen en bewijzen. Natuurlijk kunnen waardeconflicten en botsingen van tegengestelde belangen niet op basis van wetenschappelijk redeneren worden opgelost. De wetenschap kan de politiek niet vervangen. Toch gaat het bij politieke onderwerpen dikwijls om empirische vragen die op wetenschappelijke gronden kunnen worden beantwoord. De inspanningen van burgers en regeringen om voor de oplossing van nationale en internationale geschillen empirisch bewijs te produceren, analyseren of bestrijden, geven aan dat de wetenschap en het wetenschappelijk ethos steeds meer aan betekenis en aan geloofwaardigheid winnen. Recente praktijken, zoals het afvaardigen van mensenrechtenwaarnemers naar conflictgebieden en het toezicht houden op een eerlijk verloop van verkiezingen, weerspiegelen niet alleen een consensus over wat moreel goed of slecht is, maar ook een gedeeld engagement om politieke oordeelsvorming en beleid te baseren op empirische gegevens. Zo tonen ook inter- nationale pogingen om een halt toe te roepen aan de afbraak van de ozonlaag en om oplossingen te vinden voor het broeikaseffect een bereidheid om de toevlucht te zoeken in wetenschappelijke methoden om empirische geschillen op te lossen. Hoewel het belang van deze trend niet moet worden overschat, kan hij een mondiale ethiek ondersteunen waarin de nadruk wordt gelegd op waarheid, respect voor feiten en objectiviteit. Dit in tegenstelling tot de willekeur die in de politiek nog maar al te vaak voorkomt.

De behoefte aan een mondiale ethiek
Cultuur op zoek naar een mondiale ethiek
Bronnen voor een mondiale ethiek
De belangrijkste componenten van een mondiale ethiek
Mondiale ethiek in mondiaal bestuur
De rol van een mondiale ethiek
Aan alle betrokkenen

pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
pijltje.gif (179 bytes) Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]
Background Intergovernmental conference on Cultural Policies for Development
menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)