De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies
 

 


De behoefte aan een mondiale ethiek
Cultuur op zoek naar een mondiale ethiek
Bronnen voor een mondiale ethiek
De belangrijkste componenten van een mondiale ethiek
Mondiale ethiek in mondiaal bestuur
De rol van een mondiale ethiek
Aan alle betrokkenen

Een nieuwe mondiale ethiek
Aan alle betrokkenen

Zelfs in een wereld waarin de internationale onderlinge afhankelijkheid steeds groter wordt, zijn staten nog steeds de belangrijkste participanten van het wereldsysteem. Hoewel zij wat betreft hun capaciteiten, middelen en mogelijkheden enorme verschillen vertonen, bepalen staten het juridische en politieke kader waarin zij en de hele mensheid zich bewegen. Helaas zijn regeringen en hun wetgevende en uitvoerende macht dikwijls de grootste schenders van de mondiale ethiek. Grove schendingen van mensenrechten zijn wijdverbreid, evenals autoritaire systemen, onderdrukking en gebruik van geweld om binnenlandse en internationale conflicten op te lossen.

Toch is het in de eerste plaats de taak van regeringen en hun leiders om de principes en vooronderstellingen van een mondiale ethiek te omarmen. Zij kunnen dit op verschillende manieren doen. Door ethische overwegingen voortdurend toe te passen op de juridische onderbouwing van de internationale gemeenschap kunnen regeringen ze meer gewicht geven. Dit kan tot gevolg hebben dat het internationaal recht wordt versterkt, waardoor de ruimte voor onafhankelijke juridische beoordeling toeneemt, bestaande procedures worden verbeterd en nieuwe juridische instrumenten worden ontwikkeld om de bovengenoemde morele basiswaarden te beschermen.

Staten kunnen ook in internationale en inter-gouvernementele organisaties grotere nadruk op ethische overwegingen leggen, bijvoorbeeld door aan de hand van criteria voor moreel gedrag het beleid van een internationale organisatie aan een nadere beschouwing te onderwerpen, door hervorming van bestaande organisatiestructuren of het oprichten van nieuwe instellingen die deze ethische principes weerspiegelen.

Bovendien dragen regeringen een cruciale ethische verantwoordelijkheid voor hun eigen land. Door het ontbreken van een ideaal geÔntegreerde internationale gemeenschap is het wereldwijd bereiken van enige mate van orde en de verwezenlijking van morele basiswaarden sterk afhankelijk van nationale gemeenschappen die in staat zijn binnen hun eigen wetsgebied de orde te handhaven en deze waarden te garanderen. Voor het opbouwen en in stand houden van een op morele principes gebaseerde wereldomspannende constitutionele orde moeten staten de belangrijkste architecten zijn.

Er bestaat een streven naar de vorming van transnationale, maar niet wereldomspannende, regionale eenheden, zoals de Europese Unie en de NAFTA (Noord-Amerikaanse Vrijhandelszone), en naar beperktere commerciŽle en monetaire overeenkomsten tussen groepen gelijkgestemde landen. Hoewel dit in principe stappen zouden kunnen zijn in de richting van een meer gefragmenteerde wereld met machtige, onafhankelijke blokken (zoals het geval was voor de Tweede Wereldoorlog), lijkt het waarschijnlijker dat deze trend zal uitmonden in een wereldorde met een vrijere uitwisseling van goederen, diensten, kapitaal, geld, mensen en ideeŽn die de grenzen van de regio's overschrijden.

Naast overheden en staten bestaan er nog drie invloedrijke participanten op het wereldtoneel: multinationale bedrijven, internationale organisaties en de burgers van de wereld als geheel. Multinationals zijn enerzijds geprezen vanwege hun waardevolle bijdragen aan ontwikkeling, anderzijds verguisd als de incarnatie van de duivel. Ongetwijfeld oefenen ze grote macht uit en staan ze niet onder enig internationaal toezicht. Bovendien gedragen alle bedrijven zich anders. Hun grote macht en invloed gaat gepaard aan een corresponderend grote rol en verantwoordelijkheid in een mondiale ethiek. Hun economische macht is vaak groter dan die van staten en hun activiteiten kunnen invloed uitoefenen op het beleid van vele regeringen en het leven van vele mensen. Niet alleen beschikken zij over enorme rijkdom en de macht om mensen in dienst te nemen en te ontslaan, maar door hun advertentiebeleid hebben ze ook enorme invloed op de keuzen die consumenten maken. In het ideale geval zou in de verre toekomst een systeem van mondiale integratie, mondiale belastingheffing en mondiale verantwoording de mondiale reikwijdte van deze bedrijven moeten evenaren. In de tussentijd moet internationale (dat wil zeggen inter-gouvernementele) samenwerking het risico beperken dat ze misbruik maken van hun macht en aanmoedigen dat ze die macht inzetten voor het algemeen nut.

De Verenigde Naties, andere mondiaal opererende organisaties en regionale instellingen en organisaties hebben de specifieke opdracht om het algemeen belang op verschillende gebieden te bevorderen. Ook hier geldt de wenselijkheid van een grotere mate van publieke controle, verantwoordingsplicht, doorzichtigheid, meer en vooral bredere participatie van vrijwilligersorganisaties, religieuze groeperingen, vakbonden, bedrijven, beroepsorganisaties, vrouwen- en jeugdorganisaties, enzovoort. In principe zijn deze internationale organisaties, samen met de opkomende mondiale civil society, het geweten van de wereld.

Daarnaast bestaat (hier als laatste genoemd, maar daarom zeker niet minder belangrijk) de mondiale civil society. De relaties tussen niet-gouvernementele organisaties, vrijwilligersorganisaties, basisbewegingen, kerken en andere religieuze verbanden, actie- groepen, beroepsorganisaties, belangengroepen en soortgelijke groeperingen strekken zich over de nationale grenzen uit en smeden banden die nationale grenzen en nationale loyaliteiten overschrijden. Ze vormen de kern van elk toekomstig wereld-burgerschap, ook al is hun betrokkenheid soms beperkt tot vrij nauw omschreven gebieden of gespecialiseerde belangen. Zij kunnen echter de wereldopinie mobiliseren om de aandacht te vestigen op wereldomvattende problemen, zoals sommige milieu-groepen en mensenrechtenorganisaties met succes hebben gedaan. Voorbeelden daarvan zijn Greenpeace op het gebied van milieu, Amnesty International op het gebied van mensenrechten en Oxfam op het gebied van ontwikkelingseducatie en de uitvoering van ontwikkelingsprojecten. Andere organisaties bieden humanitaire hulp of gaan zelf samenwerking buiten de landsgrenzen aan, bijvoorbeeld met zelfhulpgroepen in andere landen en door steun aan hun gezondheids- en onderwijsprojecten.

Het is een feit dat niet door overheden gestuurde organisaties over heel verschillende capaciteiten beschikken en dat sommige vrijwel geen invloed hebben. Dit lijkt zulke organisaties vrij te stellen van een rol in een mondiale ethiek. Maar in de mate waarin zij invloed hebben op hun specifieke werkgebied, dragen ze wel degelijk een verantwoordelijkheid en moeten ze proberen om hun eigen bijdrage te leveren aan de verwezenlijking van de principes en waarden die een mondiale ethiek als fundamenteel beschouwt. Hetzelfde geldt voor individuen. Misschien oefenen zij geen politieke macht uit, maar in hun capaciteit als bijvoorbeeld ambtenaren, managers, leraren, professoren en consumenten, en niet in de laatste plaats als burgers, kunnen ze wel degelijk invloed uitoefenen.

Voor hun zelfregulering, sociale controle en hun internationale relaties hebben alle samenlevingen behoefte aan een fundering van morele principes. Op het gebied van bijvoorbeeld bilaterale internationale onderhandelingen zien we dat beide partners proberen om morele principes te formuleren die door beide zijden worden geaccepteerd en daar vervolgens (vaak stilzwijgend of impliciet) een beroep op doen. Individuen en groepen zijn bereid offers te brengen voor de gemeenschap waarvan zij deel uitmaken. Hoewel de huidige economen daar niets van moeten weten, spelen ongetwijfeld ook vertrouwen, loyaliteit, solidariteit, altruÔsme en zelfs liefde een rol in menselijke relaties. In tegenstelling tot materiŽle goederen groeien deze door hetgeen waarmee ze gevoed worden. Geen enkele gemeenschap kan zonder hen overleven.

De geldigheid van morele principes eindigt niet bij de grenzen van de staat. In het huidige klimaat, waarin het eigenbelang wordt benadrukt, bestaat het gevaar dat we de macht van morele en humanitaire eisen en motieven onderschatten. Nederland, Noorwegen en Zweden besteden een groter deel van hun nationale inkomen aan ontwik- kelingshulp dan de meeste andere landen. Dit kan gezien worden als indicatie voor de bereidheid een morele basis te geven aan internationale relaties en aan de verplichting van de rijken om de armen te helpen en ook om de armen bij te staan zichzelf te leren helpen.

Ondanks de retoriek van nationaal eigenbelang zullen vooral morele principes richting geven aan internationale samenwerking. Men zegt dat hypocrisie het eerbetoon van de zonde aan de deugd is, en op vergelijkbare manier lijkt excessieve benadrukking van het nationaal eigenbelang door politici een eerbetoon van de deugd aan de zonde. Zoals duidelijk blijkt uit hun reactie op rampen en noodtoestanden zijn burgers hun politici dikwijls vooruit bij de praktische invulling van hun loyaliteit, hun verbondenheid en hun medegevoel met de medemens in nood, waar ook ter wereld. Er is geen enkele reden om de ethiek halt te laten houden bij nationale grenzen.

De behoefte aan een mondiale ethiek
Cultuur op zoek naar een mondiale ethiek
Bronnen voor een mondiale ethiek
De belangrijkste componenten van een mondiale ethiek
Mondiale ethiek in mondiaal bestuur
De rol van een mondiale ethiek
Aan alle betrokkenen

pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
pijltje.gif (179 bytes) Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]
Background Intergovernmental conference on Cultural Policies for Development
menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)