De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies


pijltje.gif (895 bytes) Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

De noodzaak tot pluralisme
1. Geen enkele cultuur is een eiland

Geen enkele cultuur is een hermetisch gesloten eenheid. Alle culturen beïnvloeden elkaar. Evenmin is een cultuur onveranderlijk of statisch. Alle culturen zijn onderhevig aan constrante veranderingen, die bepaald worden door zowel interne als externe factoren. Deze krachten kunnen gericht zijn op voor de cultuur gunstige ontwikkelingen (gebaseerd op vrijwillig handelen), maar ze kunnen ook het gevolg zijn van gewelddadig conflicten, dwang, overheersing of de uitoefening van onwettige macht.

In dit licht gezien zou de noodzaak om vreedzaam samen te leven en te werken moeten resulteren in respect voor alle culturen, of in ieder geval voor die culturen die waarde hechten aan tolerantie en respect voor anderen. Enkele culturen verdienen misschien geen respect omdat zij andere buitensluiten en aantoonbaar intolerant, uitbuitend, wreed en repressief zijn. Hoe vaak ons ook gezegd wordt dat we terughoudend moeten zijn bij de inmenging in lokale gebruiken, toch moeten dergelijk verwerpelijke praktijken, of ze nu gericht zijn op mensen uit andere culturen of op leden van de eigen cultuur, worden veroordeeld in plaats van getolereerd. Individuele leden uit een intolerante cultuur moeten echter wél de vrijheid hebben om uitdrukking te geven aan hun mening, zolang ze met hun daden de rechten van diegenen die het niet met ze eens zijn niet schenden.

Maar voor het overige is er meer dan alleen tolerantie nodig ten opzichte van andere culturen. In plaats van ze als vreemd en ongewenst te beschouwen, zouden we blij moeten zijn met culturele verschillen en moeten proberen ervan te leren. Regeringen kunnen attitudes en gedragsvormen, zoals respect en een positieve houding, niet voorschrijven, maar ze kunnen aanvallen op mensen uit andere culturen en hun gebruiken wel verbieden. Bovendien kunnen ze het juridische kader vaststellen voor wederzijdse tolerantie en aanpassing, en bepaalde publieke uitingen van vreemdelingenhaat en racisme verbieden.

Intolerantie wordt vooral gevaarlijk als het tot beleid wordt van intolerante regeringen. Discriminatie, segregatie en uitsluiting die gebaseerd zijn op culturele kenmerken worden dan officieel beleid. Indien zich zoiets voordoet, dient zware internationale druk te worden uitgeoefend om een dergelijk beleid, waaronder alle vormen van racisme, vervolging van mensen op grond van hun overtuiging en de beperking van de vrijheid van de eigen bevolking vallen, te veroordelen en te bestraffen.

Diversiteit en cultureel pluralisme hebben voordelen die vergelijkbaar zijn met bio- diversiteit. Pluralisme heeft als voordeel dat het gericht is op de verzamelde rijkdom aan ervaringen, wijsheid en gedrag van de mensheid. Iedere cultuur heeft baat bij een vergelijking met andere culturen, angezien daarbij de eigen eigenaardigheden en bijzonderheden worden ontdekt. Dit impliceert geen cultureel relativisme; dit uitgangspunt is volledig consistent met het idee dat er enkele absolute waarden bestaan.

Liberalisme, tolerantie en pluralisme kunnen voor ons een aanleiding zijn om de idee van een veelheid aan visies met plezier te omarmen; anderzijds leidt het verlangen naar objectiviteit en algemeenheid tot het verlangen naar één enkele waarheid, in plaats van vele. Het logische en ethische probleem van het relativisme is erin gelegen dat het ook absolutisme en dogmatisme moet sanctioneren. Absolutisme hoeft echter op zijn beurt relativisme niet te onderschrijven. Aangezien een groot aantal visies uit heden en verleden intolerant zijn, zouden we, door deze op onze tolerante, liberale wijze te sanctioneren, ook intolerantie billijken. Als de wereld zou worden geregeerd door relativisme, zou er geen enkele ruimte zijn voor een relativistische stellingname. Cognitief relativisme is onzin, moreel relativisme is tragisch. Zonder een stellingname over absolute waarden zou geen enkele aanbeveling van deze Commissie mogelijk zijn en zou er zelfs geen rationele uitwisseling van ideeën kunnen plaatsvinden. Laten we ons verheugen over diversiteit en ondertussen de absolute maatstaven voor het oordeel over goed en kwaad handhaven.

Het principe van pluralisme, in de zin van tolerantie en respect voor de pluraliteit van culturen, is van groot belang in de relaties tussen twee landen, maar ook binnen een land is dit principe toepasbaar op de relaties tussen verschillende etnische groeperingen. Deze relaties zijn in de loop van de tijd problematisch geworden. Door mobiliteit en veranderingen in hun status gaan mensen zich richten op het cultureel eigene, dat wordt belichaamd in hun tradities. Zo verzetten ze zich tegen wat ze zien als een bedreiging van de integriteit, de welvaart en de overleving van hun gemeenschap, en van het voortbestaan van de eigen cultuur of het overdrgen van hun normen en waarden. De mobilisatie rond een groepsidentiteit, die steeds weer opnieuw plaatsvindt, heeft geleid tot een nieuw 'etnisch beleid'. Daarbij gaat dan het om het krijgen van (of toegang tot) de staatsmacht, het verwerven van een hogere sociale status, meer veiligheid voor de eigen gemeenschap of een groter aandeel in de rijkdom van een land. Waar macht en rijkdom relatief gelijk zijn verdeeld tussen etnische groepen, kunnen toch spanningen ontstaan zodra een of meer groepen de indruk krijgen dat hun relatieve positie achteruitgaat. Zulke spanningen, die door de veranderende economische situatie vaak onvermijdelijk zijn, hebben geleid tot conflicten over landrechten, onderwijs, het gebruik van de eigen taal, politieke vertegenwoordiging, de vrijheid van godsdienst, het behoud van de etnische identiteit, autonomie en zelfbestuur.

De wereld bestaat uit ongeveer 190 landen, waarvan er vele binnen hun grenzen verschillende culturen en etnische groepen herbergen. Standaard ontwikkelingsmodellen hielden weinig rekening met deze diversiteit en gingen ervan uit dat functionele categorieën, zoals sociale klasse en beroep, belangrijker waren. Inmiddels wordt echter erkend dat veel mislukkingen en rampen op ontwikkelingsgebied (de burgeroorlogen in Nigeria, Rwanda en Burundi, het uiteenvallen van Pakistan), zijn voortgekomen uit een onvoldoende erkenning van de culturele en etnische problematiek. Aangezien onder andere taal, ras of religie worden gebruikt om zich van de tegenstander te onderscheiden, is etniciteit een bepalende factor in de aard en dynamiek van veel conflicten. Maar al te vaak werd (en wordt) de staatsmacht uitgeoefend door slechts één specifieke groep, waardoor andere groepen geen enkele macht of invloed kregen. Waar een regering een bepaalde groep, herkenbaar door etniciteit, ras of religie, bevoordeelt of discrimineert, bevordert dit het streven naar voordelen op basis van die identiteit, wat rechtstreeks tot de politisering van de cultuur leidt. Inherent aan de dynamiek van dit proces is dat, zodra één groep op basis van culturele identiteit begint te onderhandelen, andere groepen aangemoedigd worden hetzelfde te doen. Dit is maar al te vaak een cumulatief proces gebleken.

Ook kunnen nieuwe identiteiten ontstaan. In Pakistan bijvoorbeeld waren de economische en politieke privileges van één provincie aanleiding voor de opkomst van 'nationalisme' in andere provincies. Een van de groepen die geen provinciale identiteit kon claimen, was een in aantal relatief kleine, maar in politiek en economisch opzicht duidelijk herkenbare groep mensen die na de deling in 1947 vanuit India naar de provincie Sindh waren getrokken. Sommige groeperingen binnen de gemigreerde groepen, die in India qua taal of etnische afkomst geen overeenkomsten hadden gehad, construeerden enkel op basis van het feit dat hun ouders immigranten waren een nieuw gevoel van 'nationaliteit'. Deze in Pakistan geboren jongeren spreken nu over de mohajir-staat (mohajir is het Urdu-woord voor migrant). Op gemeenschapsniveau is de politieke partij die hen vertegenwoordigt actief bij het zoeken naar banen en het oplossen van problemen. Ze vult het vacuüm op tussen de staat en de ontheemde immigrantengemeenschap, die niet meer kan refereren aan een coherente gemeenschappelijke traditie.

pijltje.gif (895 bytes) Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
link Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]
menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)