De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies


Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
pijltje.gif (895 bytes) Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

De noodzaak tot pluralisme
3. Econnomische voordelen versus sociale conflicten

In multiculturele samenlevingen (en dat zijn tegenwoordig de meeste) is de afname van binnenlandse sociale en culturele conflicten op de lange termijn afhankelijk van de verbreding van de economische basis, waardoor de werkgelegenheid toeneemt en de levensstandaard stijgt. Maar het valt ook niet te ontkennen dat het economische ontwikkelingsproces zelf sociale en culturele conflicten kan creŽren of doen oplaaien. Moderniseringsprogramma's die ambitieuze alfabetiserings- en onderwijsprojecten omvatten, hebben geleid tot grote aantallen geschoolde en semi-geschoolde jongeren, dikwijls zonder werk of zonder het werk dat zij ambiŽren, hoewel vooraf verwachtingen zijn gewekt over de voordelen die de economie kan leveren. In een dergelijke situatie ontstaan onvrede en uitbarstingen tegenover andere groepen.

Werkloze jongeren in de steden zijn de meest zichtbare en actieve deelnemers in etnisch-nationalistische bewegingen en rellen. In India bestaat de hindoeÔstisch-nationalistische beweging met anti-islamitische sentimenten vooral uit semi-geschoolde werkloze of gedeeltelijk werkloze jongeren uit de hogere en de middenkasten. In Sri Lanka zijn in het verleden opstanden uitgebroken onder twee groepen ontevreden geschoolde jongeren die leden onder het gevoel van discriminatie en relatieve achterstand. De ene groep was afkomstig uit de Singalese meerderheid, de andere uit de minderheid van Tamils.

Grootschalige bevolkingsstromen en migratie hebben de afgelopen tientallen jaren drastische veranderingen in de demografische samenstelling en de sociale en culturele vermenging in bepaalde regio's veroorzaakt. Hierdoor ging de oorspronkelijke plaatse- lijke bevolking zich bedreigd en verdrukt voelen. Het economische ontwikkelingsproces vergemakkelijkt deze mobiliteit, waardoor normaal gesproken de economische positie en de levensstandaard van zowel de migranten als de oorspronkelijke bewoners toenemen. Tegelijkertijd echter heeft de botsing tussen verschillende bevolkings- groepen geleid tot een versterking van de etnische identiteitsvorming, vooral op plaatsen waar migratie leidt tot concurrentie bij het beheersen van de toegang tot welvaart, politieke macht en sociale status. Dit is ook het geval als er een sterk gevoel van territoriale etniciteit bestaat, bepaalde etnische groeperingen zichzelf zien als 'verbonden met de grond', of als migratie een snelle verandering met zich meebrengt in het demografische evenwicht en er vermenging plaatsvindt van etnische groepen, met name in snel groeiende stedelijke agglomeraties en industriesteden. Het geldt eveneens voor groepen immigranten die in veel arbeidsimporterende landen aanvankelijk werden toegelaten als 'gastarbeiders'. Vaak lijden zij onder discriminatie en segregatie door de dominante cultuur.

In de afgelopen jaren hebben de belangrijkste hoge-inkomenslanden een netto-immigratie van jaarlijks 1,4 miljoen mensen geregistreerd. Ongeveer twee derde van de immigranten was afkomstig uit ontwikkelingslanden. Omdat internationale migratie het verlies van menselijke hulpbronnen voor het land van oorsprong betekent en aanleiding kan geven tot politieke, economische en sociale spanningen in het land van bestemming, moeten we in ieder geval de belangrijkste oorzaken van het probleem bestuderen. Deze liggen op het gebied van cultuur en ontwikkeling: de sterke aantrekkingskracht van bepaalde ideeŽn, instituties en verworvenheden op mensen in de hele wereld, zoals de welvaartsstaat, materiŽle zekerheid, netwerken voor sociale zekerheid, gezondheid, onderwijs en communicatie. Naast deze aantrekkende krachten zijn er sterke afstotende krachten: bestaande economische wanverhoudingen, armoede, slecht bestuur en schendingen van mensenrechten in veel landen zijn sterke impulsen om te emigreren. Regeringen van landen van oorsprong en van bestemming moeten zich meer inspannen om het eigen land tot een aantrekkelijker optie voor iedereen te maken.

In veel snelgroeiende steden overal ter wereld nemen migranten uit agrarische gebieden (die soms een ander dialect spreken en regionale gewoonten in stand houden) of migranten uit lage-lonenlanden (die aangetrokken worden door betere vooruitzichten in de kosmopolitische omgeving) ongeschoold werk en werk op een laag scholingsniveau aan, bijvoorbeeld in de bouw, wegenbouw, de havens en het huis- houden. Het lot van deze arme migranten of gastarbeiders verslechtert als de economische situatie verslechtert en de plaatselijke bevolking van de nieuwkomers af wil.

Maar ook het tegengestelde komt voor. Het gaat dan om migranten met vaardigheden en capaciteiten die superieur zijn aan die van de plaatselijke bevolking, en die dientengevolge meer rijkdom en sociaal prestige genieten. Dit kan tot bijzonder explosieve en netelige situaties leiden, vooral in post-koloniale situaties, als een land nog niet lang onafhankelijk is, en de voorheen achtergestelde inheemse bevolking de succesvolle 'vreemdelingen' en nieuwkomers wil verwijderen. Een dergelijke situatie doet zich vaak voor als de plaatselijke bevolking haar eigen goed geschoolde jeugd heeft voortgebracht, die de banen en ondernemingen wil overnemen die voorheen in het bezit waren van of geleid werden door migranten. Zulke pogingen om mensen met bevoordeelde posities te verwijderen worden uiterst acuut als de werkgelegenheid in de moderne sector niet snel genoeg groeit om leden van de plaatselijke bevolking in de middenklasse op te nemen. Succesvolle migranten worden dan beschouwd als obstakels voor de sociale mobiliteit en het welzijn van de plaatselijke meerderheid. In Noordoost- India, Assam, Tripura en elders ontstonden botsingen tussen de plaatselijke bergstammen en de pas gearriveerde hindoes uit West-Bengalen en islamieten uit Bangladesh; in Oeganda verordonneerde Idi Amin de uitzetting van Indiase handelaars en vaklieden; na het uiteenvallen van de Sovjetunie werden veel Russische vaklieden en ambtenaren, die naar de verschillende niet-Russische republieken waren geŽmigreerd of daarheen waren gestuurd, bedreigd met uitzetting. In veel landen zijn overheidsprojecten gestart waarbij arme boeren en landloze bewoners van dichtbevolkte gebieden nieuwe huisvesting kregen in minder dicht bevolkte gebieden, waar ze ongebruikt land konden ontginnen voor de landbouw. In enkele gebieden in Zuid-AziŽ en elders is de plaatselijke boerenbevolking gewelddadig in opstand gekomen tegen deze nieuwe 'kolonisten'. Hun transmigratie werd niet gezien als een middel om de armoede te verlichten, maar als een poging om de getalsverhoudingen tussen etnische groepen te veranderen.

Etnische conflicten resulteren vaak in de schending van mensenrechten van groepen uiteenlopend van genocide tot illegale en willekeurige detentie, marteling, massale relocatie, deportatie, segregatie, het ontbreken van een eerlijke procesgang, discriminatie in openbare en particuliere instellingen en andere vormen van openlijk of heimelijk antagonisme. Als deze schendingen worden begaan door privť-personen of groepen, kan het wettig gezag meestal optreden, mits de regering bereid en in staat is om de middelen te verschaffen. Dat is echter niet altijd het geval, bijvoorbeeld wanneer schendingen van de mensenrechten van een gemarginaliseerde groep, zoals een plaatselijke bevolking, bedreven worden door economisch of politiek machtige groepen. Uiteraard wordt er ook niet opgetreden als het officiŽle overheidsbeleid intoleranat, racistisch en discriminatoir is, of als de staat terreur uitoefent en geweld gebruikt tegen minderheden en andersdenkenden.

Dergelijke conflicten zijn niet alleen een gruwelijke verspilling van sociale energie, maar gaan ook in tegen de economische belangen en culturele creativiteit van alle betrokkenen. Voor economische groei en economisch welzijn is maximale vrijwillige mobiliteit nodig binnen en tussen landen, niet alleen van goederen (vrije handel), maar ook van mensen. Dit impliceert culturele contacten en culturele diversiteit van een tot nu toe ongekende omvang. Het feit dat deze contacten moeten plaatsvinden in een sfeer van sociale harmonie en gerechtigheid, en dat vreedzame oplossingen moeten worden gevonden voor de onvermijdelijke spanningen en conflicten, is de belangrijkste uitdaging waarvoor wij ons in deze tijd gesteld zien.

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
pijltje.gif (895 bytes) Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
link Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]
menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)