De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
pijltje.gif (895 bytes) Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

De noodzaak tot pluralisme
4. Vreemdelingenhaat en racisme

Xenofobie, de angst voor of de haat tegen buitenlanders, wordt tegenwoordig door vele oorzaken aangewakkerd. Tegenvallende verwachtingen wat betreft ontwikkeling, vermeende bedreigingen van culturele waarden en veranderingen als gevolg van wetenschap en technologie hebben tot de retorische roep om bescherming van de nationale of etnische identiteit geleid. Demagogen roepen op tot de bescherming van het eigen volk tegen 'besmetting' door 'invallende horden'.

De snelle groei van communicatie- en transportmogelijkheden, de bevolkingsgroei, toenemende internationale ongelijkheid, de ineenstorting van traditionele economische en sociale structuren, de vlucht voor tirannie, armoede en rampen, en de droom van een beter bestaan in een ander deel van de wereld hebben de afgelopen tientallen jaren meer mensen de grenzen over gedreven dan ooit tevoren. Het aantal buitenlandse arbeiders wordt op meer dan 40 miljoen geschat, het aantal vluchtelingen op ongeveer 15 miljoen, en het aantal mensen dat sinds de Tweede Wereldoorlog hun land vanwege politieke onrust moest verlaten op niet minder dan 37,5 miljoen.

In de jaren van snel economisch herstel en een groeiend tekort aan arbeidskrachten, met name voor ongeschoolde arbeid, werd grootschalige immigratie door landen met hoge inkomens in Europa en Noord-Amerika aangemoedigd. Terwijl in vroeger eeuwen de Europeanen grote delen van de wereld koloniseerden, verloopt de afgelopen tientallen jaren de migratiestroom in omgekeerde richting en vestigen immigranten zich nu in de landen die hen vroeger koloniseerden, waar ze etnische enclaves vormen. In het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bestaat ongeveer 5% van de bevolking uit immigranten. Er zijn naar schatting 18 miljoen van deze immigranten, onder wie ongeveer 3 miljoen mensen uit voormalige kolonies, die het recht hebben verworven zich in het land van hun voormalige kolonisator te vestigen. In Groot-BrittanniŽ zijn dit Aziaten, mensen uit het Caribisch gebied en West-Afrika, in Frankrijk mensen uit het Caribisch gebied en harkis, en in Nederland Surinamers, Antillianen en Molukkers. Deze immigranten kwamen terecht in een al bestaand patroon van Europese multi- etniciteit, dat het resultaat was van het historische proces van staatsvorming. In veel delen van de wereld overschrijden grote groepen mensen de grenzen op zoek naar werk, meer vrijheid of veiligheid. Immigranten maken een belangrijk deel uit van de arbeidsmarkt in bijvoorbeeld de Golfstaten, Zuid-Afrika en Singapore. De problemen waar zij en hun gastlanden voor staan, lijken sterk op elkaar.

Racisme als vooroordeel of openlijke haat tegen anderen, gebaseerd op geloof in de eigen superioriteit, karakteriseerde een groot aantal verschillende volken. Het verschafte de rationele basis voor het kolonialisme en vormde de grondslag van de ideologie van het nazisme. Raciaal onderscheid of segregatie heeft geen wetenschappelijk-biologische basis. Het praktische belang van de doctrine van de gelijkheid van de mens is niet dat alle mensen behandeld dienen te worden alsof ze over gelijke capaciteiten beschikken, maar alsof ze in dezelfde mate meetellen. Walter Lippmann heeft de basis van ons geloof in gelijkheid uitstekend verwoord in een essay met de titel "Bryan en het dogma van de meerderheidsbeslissing".


Goedbedoelende hervormers trachten de verschillen tussen groepen, tussen mannen en vrouwen, jong en oud, valide en invalide te minimaliseren. Te vaak verwarren zij de noodzaak om discriminatie op basis van verschillen te voorkomen met de noodzaak om die verschillen te ontkennen. Het is deze vergissing die veel mensen irriteert als hun gezegd wordt sekse-neutrale of leeftijd-neutrale taal te gebruiken. Gelijkheid tussen identieke atomen bestaat niet. Het is belangrijk om de moraal van de filosofische doctrine over de 'identiteit van het niet te onderscheidene' voor ogen te houden en ons te realiseren dat alleen wat van elkaar verschilt gelijk (dat wil zeggen gelijkwaardig) kan zijn.

Op 26 februari 1995 besloot het Europees Parlement dat de Europese Unie een commissie van toezicht moest instellen om racistische aanvallen te registreren en tegen te gaan. Het parlement reageerde op de golf van geweld tegen buitenlanders (met name arme immigranten) in Europa, en in het bijzonder op de moord op vier zigeuners in Oostenrijk, die zou zijn gepleegd door een neo-nazistische groepering.

Bij de opbouw van de staten op het Amerikaanse continent en in AustraliŽ werden inheemse volken gezien als een obstakel voor nationale integratie. In veel gebieden werd het land door geweld van overheidswege en militaire expedities 'gezuiverd' voor veeboeren en nieuwe ondernemers in de landbouw, waarbij veel indianenvolken zijn uitgeroeid. Racisme lag duidelijk ten grondslag van dit proces: de inheemse bevolking werd als inferieur ten opzichte van de oorspronkelijk uit Europa afkomstige kolonisten beschouwd. Racistische opvattingen en racistisch gedrag zijn echter geen monopolie van het Westen; men treft het ook aan in het gedachtegoed van groeperingen die Afrika voor de Afrikanen claimen, AziŽ voor de Aziaten, enzovoort.

Racisme is geen marginaal fenomeen, slechts gebonden aan bepaalde tijden of omstandigheden. Het steekt keer op keer de kop op als antwoord op een sociale identiteitscrisis. Het is niet voldoende om het eenvoudig te veroordelen of een beroep te doen op mensenrechten of morele plichten. Evenmin kan het worden opgelost met technische of wettelijke middelen. Deze zijn stuk voor stuk belangrijk, maar de aanval op racisme moet dieper gaan en op meer fronten tegelijk gevoerd worden.

Wetten, regels en een onafhankelijke rechtspraak kunnen een grote bijdrage leveren tot het tegengaan van racisme. De vicieuze cirkel van negatieve vooroordelen die leiden tot discriminatie, werkloosheid, verlies aan zelfrespect, onacceptabele gewoonten en zelfs criminaliteit, waardoor het vooroordeel weer wordt versterkt, kan worden doorbroken door een beleid van emancipatie, onderwijs, training, krediet en productieve, lonende, bevredigende arbeid. Tegen het waardepatroon dat aan racisme ten grondslag ligt, moet worden opgetreden in een open en vrij debat, dat kan worden gestimuleerd door culturele programma's, artistieke activiteiten, scholingsprogramma's en maatschappelijke activiteiten waaruit geheel andere waarden spreken.

Net als bij de plaatselijke minderheden en migranten over wie eerder werd gesproken, is het ironisch dat deze immigranten het immigratieland substantiŽle economische voordelen opleveren. Niet alleen profiteren zij en hun families, en in veel gevallen ook hun oorspronkelijke thuisland, van de emigratie (omdat zij geld overmaken en soms met toegevoegde vakbekwaamheid terugkeren), maar ook profiteert het land waar zij heen migreren doordat zij werk uitvoeren dat binnenlandse arbeiders niet bereid zijn te doen, of waarvoor schaarse vaardigheden vereist zijn. De waarde van de goederen en diensten die deze mensen aan de economie toevoegen is meestal aanzienlijk groter dan de economische en fiscale bedragen die zij de samenleving kosten. Ook hier geldt weer dat iets wat economisch gunstig is voor bijna iedereen, dikwijls toch wordt gezien als sociaal en cultureel verstorend.

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
pijltje.gif (895 bytes) Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
link Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]

"Bryan and the Dogma of Majority Rule"

In exploring this dogma it will be best to begin at the very beginning with the primitive intuition from which the whole democratic way of life is derived. It is a feeling of ultimate equality and fellowship with all other creatures.

There is no worldly sense in this feeling, for it is reasoned from the heart: `There you are, sir, and there is your neighbour. You are better born than he, you are richer, you are stronger, you are handsomer, nay, you are better, wiser, kinder, more likable; you have given more to your fellow men and taken less than he. By any and every test of intelligence, of virtue, of usefulness, you are demonstrably a better man than he, and yet -- absurd as it sounds -- these differences do not matter, for the last part of him is untouchable and incomparable and unique and universal.' Either you feel this or you do not; when you do not feel it, the superiorities that the world acknowledges seem like mountainous waves at sea; when you do feel it they are slight and impermanent ripples upon a vast ocean. Men were possessed by this feeling long before they had imagined the possibility of democratic government. They spoke of it in many ways, but the essential quality of feeling is the same from Buddha to St. Francis to Whitman.
"
Walter Lippmann

menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)