De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
pijltje.gif (895 bytes) Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

De noodzaak tot pluralisme
5. Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?

Religie lijkt een herlevende kracht. In veel landen is de trend in de richting van secularisatie vertraagd, en soms zelfs omgekeerd. Waar traditionele normen en waarden vervagen, wordt religie gezien als een bolwerk voor het steeds kwetsbaardere identiteitsbewustzijn van individuen en groepen.

De diverse godsdiensten kunnen worden gezien als culturele, symbolische en intellectuele scheppingen, die elk op een eigen manier de diversiteit van de menselijke ervaring weerspiegelen en de weerslag vormen van de verschillende manieren waarop mensen omgaan met de beloften, de uitdagingen en de tragiek van het menselijk bestaan. Sommige nieuwe vormen van fundamentalisme (dat beter "religieuze opleving" kan worden genoemd), en het zoeken naar religieuze waarden in het algemeen, kunnen wellicht worden gezien als positieve verschijnselen. Ze vertegenwoordigen een zoektocht naar identiteit en zingeving in een harde wereld van conflicterende waarden, een creatieve reactie op de identiteitscrisis en een podium voor sociaal-culturele experimenten.

Maar uit de geschiedenis blijkt ook dat religie vaak gekoppeld is aan het begrip nationale identiteit. Godsdienst heeft invloed gehad (soms een zeer negatieve) op de relaties tussen minderheden en meerderheden, en dikwijls als excuus gediend voor materiŽle en territoriale veroveringen. Ook in deze tijd lijkt gepolitiseerde religie meer bij te dragen aan de vererging van conflicten dan aan de opbouw van vrede. Wij kennen allen de oneindige kringloop van conflicten tussen hindoes en moslims in India, tussen sjiÔeten en soennieten in Irak en Pakistan, tussen protestanten en katholieken in Noord-Ierland - om nog maar niet te spreken over de katholieke, orthodox-christelijke en islamitische loyaliteiten in de complexe wirwar van conflicten in het voormalige JoegoslaviŽ. SjiÔeten en Koerden in Irak, de Bahai in Iran, de maronieten in Libanon, de Kopten in Egypte en de democratisch gezinde idealisten in delen van de Arabische wereld worden allen vervolgd.

Extreme doctrinaire opvattingen richten zich op een denkbeeldig verleden, dat als stabieler en eenvoudiger gezien wordt dan het heden. Daardoor wordt niet alleen de weg bereid voor talloze gewelddaden, maar ook voor de intimidatie van individuen en hele gemeenschappen op het gebied van denkwijze, gedrag en geloof. Zij worden gedwongen tot acceptatie van ťťn enkel "orthodox" standpunt. Vermeende bedreigingen van culturele waarden kunnen mensen aansporen om terug te keren naar vermeende oorspronkelijke, "fundamentele" waarheden. Ze zouden echter herinnerd moeten worden aan wat Al Ghazali al tien eeuwen geleden begreep: "Als een oorspronkelijk geloof eenmaal verlaten is, bestaat er geen hoop op terugkeer, want de essentiŽle voorwaarde voor een aanhanger van een traditioneel geloof is dat hij niet weet dat hij een traditionalist is."

Aan het eind van de 20ste eeuw zijn gepolitiseerde, fundamentalistische tendensen waarneembaar in alle religies. Een geleerde in de vergelijkende godsdienstwetenschappen drukte het als volgt uit: "religieus extremisme... blijft niet beperkt tot een enkele godsdienst... de uitdaging waarvoor wij ons tegenwoordig (evenals in het verleden) gesteld zien, is om de gemakkelijke antwoorden te vermijden die door stereotypering of de projectie van een enorme bedreiging worden opgeroepen, en in plaats daarvan onderscheid te maken tussen enerzijds het geloof en de daden van een (vredelievende) meerderheid... en anderzijds een minderheid van extremisten, die hun agressie en geweld rechtvaardigen uit naam van religie, etniciteit of politieke ideologie."

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
pijltje.gif (895 bytes) Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
link Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]
menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)