De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
pijltje.gif (895 bytes) Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

De noodzaak tot pluralisme
6. Inheemse volken

Er bestaan duizenden verschillende groepen, die herkenbaar zijn aan hun plaatselijke taal, en honderden miljoenen mensen behoren tot een dergelijke groep. Er zijn verschillende interpretaties van het woord "inheems", hoewel er bij een aantal groepen weerstand tegen deze term bestaat. Hier zullen we ons echter houden aan de definitie uit Artikel I van de ILO-Verdrag nummer 169 betreffende inheemse en in stamverban levende volken in onafhankelijke landen.

In China en India vormen zij 7% van de bevolking (respectievelijk 80 en 65 miljoen mensen). In Latijns Amerika woont het grootste aantal in Peru (8,6 miljoen) en Mexico (8 miljoen). In Afrika tellen zij meer dan 25 miljoen mensen, in Noord-Amerika 2,5 miljoen, terwijl meer dan 160.000 leden van de Inuit- en Saami-groepen het noordpool- gebied en Noord-Europa bevolken. In veel delen van de wereld wordt het voortbestaan van dergelijke volken bedreigd, soms als gevolg van natuurlijke omstandigheden (tijdens de droogte in de jaren zeventig stierven meer dan 125.000 Toeareg-nomaden in de Sahara), soms door de meest afschuwelijk gezondheidsomstandigheden ter wereld, en soms onder druk van omringende bevolkingen of overheidsinstellingen. Daarom werd onder Agendapunt 21, die in 1992 werd aangenomen door de VN-Conferentie over Milieu en Ontwikkeling, het volgende basisprincipe vastgesteld: "Nationale en internationale inspanningen voor milieuvriendelijke en duurzame ontwikkeling moeten de rol van inheemse volken en gemeenschappen erkennen, daaraan plaats bieden, en deze bevorderen en versterken."

In sommige gevallen hebben extreme klimatologische omstandigheden (bijvoorbeeld in AustraliŽ, Groenland en de Sahara) geleid tot het ontstaan van zeer gespecialiseerde levenswijzen, die onverenigbaar zijn met die van de consumptiemaatschappij waardoor deze volken omringd zijn. In het algemeen echter werden - en worden - inheemse volken van hun land verdreven. Vroeger gebeurde dit door verovering, nu door geplande ontwikkeling (projecten voor waterkracht en irrigatie, mijnbouw, militaire installaties, wegen en spoorwegen, natuurreservaten en stedelijke groei) of wordt hun adequate politieke vertegenwoordiging onthouden in zaken die hun rechtstreeks aangaan.

De culturen van inheemse en tribale volken zijn in het verleden gemarginaliseerd en voeren ook nu nog een ongelijke strijd tegen sterke externe politieke en economische machten. In verreweg de meeste gevallen verliezen ze de culturele symbolen waaraan ze hun identiteit ontleenden. Bovendien doen de nieuwe culturele symbolen waaraan zij blootgesteld zijn - televisie, reclame, consumententisme, enzovoort - een stelsel van betekenissen en waarden ontstaan dat hun sociale en culturele zekerheden nog verder ondermijnt.

Dikwijls echter is de verdwijning als herkenbare gemeenschap niet het te betreuren bijproduct van ontwikkeling, maar het resultaat van expliciet of impliciet overheidsbeleid. Dit proces wordt wel eens culturele genocide of etnocide genoemd. Het heeft zowel economische als culturele aspecten. Economische etnocide komt voort uit de overtuiging dat pre-moderne vormen van economische organisatie plaats moeten maken voor particulier of multinationaal kapitalisme, of voor staatssocialisme, of voor een mengvorm van deze twee systemen. Culturele etnocide is het proces waarbij een herkenbare culturele groep haar identiteit verliest als gevolg van uitputting van haar land en natuurlijke hulpbronnen, en door restricties op het gebruik van haar taal, sociale en politieke instituties, tradities, kunstvormen, religieuze praktijken en culturele waarden. Soms is dit het uitvloeisel van systematisch overheidsbeleid, maar ook als dit het gevolg is van de onpersoonlijke krachten van economische ontwikkeling, is het in zijn uitwerking nog steeds etnocide.


Er lijken echter veranderingen plaats te vinden; zo heeft de recente opkomst van basisbewegingen de heersende elites verrast. Veel van deze groepen verzetten zich niet alleen tegen de materiŽle verdeling van steungelden, het gebrek aan sociale diensten, inperkende systemen, discriminatie of onderdrukking, maar ook tegen de symbolische aspecten van huidige culturele patronen en hegemonistische waarden van economische ontwikkeling. Ook leggen zij steeds meer nadruk op een ander kernpunt, namelijk dat inheemse volken rechtstreeks afhankelijk zijn van hun land. Dat betekent dat we niet alleen hun culturele expressie moeten respecteren, maar ook de fundamentele basis van het bestaan van deze gemeenschappen. Agendapunt 21 vraagt derhalve om de 'erkenning dat het grondgebied van inheemse volken en gemeenschappen beschermd wordt tegen milieu-onvriendelijk praktijken of activiteiten die door de inheemse volken zelf als sociaal en cultureel onwenselijk worden beschouwd.'

Deze bewegingen, waarvan sommige gebruik maken van moderne communicatie- technologie, zullen in de toekomst misschien een effectieve democratische machtsbasis gaan vormen, die het pluralisme bevordert en voor de inbreng van veelomvattender ethische waarden in het ontwikkelingsvraagstuk kan zorgen.Zulke initiatieven zijn afhankelijk van een alerte civil society. Andere zijn afhankelijk van de staat.

In de post-communistische wereld kunnen de problemen die gepaard gaan met de overgang naar het kapitalisme de aantrekkingskracht van de democratische ethiek ondermijnen. In die omstandigheden kan een grotere neiging ontstaan om toevlucht te zoeken tot meer organische en nauwer samenbindende concepten, zoals etniciteit, religie of vreemdelingenhaat. Wellicht wordt deze neiging aangewakkerd door teleurstelling in en minachting voor het 'corrupte en egoÔstische Westen'.

Het ontwikkelen van een kader dat garandeert dat ontwikkeling de integratie bevordert en dat de praktijk van instituties gebaseerd is op een oprecht streven naar een samenleving waarin voor iedereen plaats is, is momenteel de uitdaging waarvoor landen zich geplaatst zien die verklaard voorstander zijn van cultureel pluralisme en politieke democratie. Dit betekent respect voor waardesystemen, voor de traditionele kennis die inheemse volken van hun gemeenschap en omgeving hebben, en voor de instituties waarin hun cultuur geworteld is. Bovendien betekent het dat de rechten van deze volken op hun grondgebied (hun middel van bestaan) en op de opbrengst daarvan door de staat en het internationaal recht worden gegarandeerd. Dit houdt de noodzaak in van invoering van een onderwijsstelsel waarin dit respect tot uiting komt, zoals het recht op gebruik van de eigen taal op verschillende onderwijsniveaus. Ten slotte betekent het dat inheemse volken volledige toegang moeten hebben tot moderne instrumenten op het gebied van informatie, communicatie, technologie en adviezen, en dat gemeenschappen het recht hebben om in vreedzame samenwerking met anderen zelf hun prioriteiten te stellen.

De Commissie ondersteunt het proces dat de Commissie Mensenrechten in gang heeft gezet door het opstellen van een verklaring van de Verenigde Naties voor inheemse volken. Deze beoogt meer en betere internationale bescherming van inheemse volken en streeft naar de vorming van een permanent forum dat op internationaal niveau de stem van deze volken zal zijn.

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
pijltje.gif (895 bytes) Inheemse volkeren
De toekomst van het pluralisme

pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
link Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]

The importance of land rights

`You ask if we own the land. And mock us. Where is your title? When we query the meaning of your words you answer with taunting arrogance. Where are the documents to prove that you own the land? Title? Documents? Proof of ownership? Such arrogance to speak of owning the land. When you shall be owned by it. How can you own that which will outlive you. Only the race owns the land because only the race lives forever'.

These were the words of a chief of the Filipino Kalinga people talking to a government engineer. The chief would later be assassinated for leading the opposition to the Chico River Basin Project, a development plan that threatened to inundate 16 towns and villages and force the evacuation of 85,000 people in the Kalinga area.

Source: Ponciano L. Bennagen, "Tribal Filipinos" in Indigenous Views of Land and the Environment. World Bank Discussion Papers, 188. Washington, D.C., 1993.

menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)