De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
pijltje.gif (895 bytes) De toekomst van het pluralisme

De noodzaak tot pluralisme
7. De toekomst van het pluralisme

Een World Link-rapport stelde dat de mensheid voor het eerst in de geschiedenis "de wijsheid bezit om haar toekomst niet te bouwen op de illusie van een eenzijdige, onvolkomen ideologie, maar op basis van een aantal universele waarden die wij allen delen, hoewel het optimale evenwicht daarvan van volk tot volk, van religie tot religie en van individu tot individu kan verschillen. Voor dergelijke verschillen dienen we groot respect te hebben."

Het ideaal is duidelijk: de kwaliteit van de relaties tussen groepen, die van essentieel belang zijn voor de menselijke ontwikkeling, moet worden verbeterd en het misdadige, verspillende misbruik van sociale energie in etnische en religieuze strijd tegengegaan. Dit is slechts mogelijk wanneer er methoden worden ontwikkeld om enerzijds het recht te beschermen van individuen en groepen om hun culturele uniciteit te manifesteren en anderzijds anderen daarvoor begrip te leren opbrengen. Men kan wetten aannemen tegen afwijzing en uitsluiting op grond van culturele verschillen, en misdadige excessen bestraffen. Maar ook de wortel van het probleem moet worden aangepakt.

Hoewel door onderhandeling bereikte aanvaarding van verschillen essentieel is, kunnen onderhandelingen nooit een "definitieve regeling" opleveren - en moet dat ook niet worden nagestreefd. Identiteit betekent het vaststellen van beperkingen - en beperkingen roepen onvermijdelijk spanningen op. Hoewel we allemaal tot het mensdom behoren, zullen we nooit leden worden van ťťn enkele universele stam. Juist deze prachtige en soms verwarrende diversiteit van het menselijk ras is geworteld in ons gezamenlijke menszijn. Nu, aan het eind van een periode van imperialistisch en totalitair gezag, zijn we in staat te erkennen wat we gemeenschappelijk hebben en met de moeilijke onderhandelingen te beginnen die dit van ons vraagt.

De realiteit waarin dit ideaal moet worden verwezenlijkt, is echter niet alleen complex, maar ook vol morele valkuilen, en staat geen uniforme oplossingen toe. De sociaal-politieke geschiedenis heeft invloed gehad op de manier waarop we omgaan met conflicten. Zo bestaan veel nieuwe staten uit verschillende groepen, die soms slechts hun kolonisator of de groepering die de hegemonie had als enig gezamenlijk referentiekader hebben. In het verleden hadden deze gemeenschappen wellicht hun eigen instituties, variŽrend van arbitragemechanismen op dorpsniveau tot autonoom bestuur door plaatselijke heersers of spirituele leiders. Soms hadden deze instituties een grotere macht over de bevolking dan de nieuwe staat, die groepen vertegenwoordigt die vroeger geen interactie hadden of waarvan de interactie even vaak conflictueus als vreedzaam was. Er dient meer aandacht te komen voor de specifieke rol van zulke "informele" sociale structuren ("informeel" in relatie tot de nieuwe staten) die door groepen worden benut om onderling of tussen hen en de staat te bemiddelen. Als we pluralistische samenlevingen willen bevorderen en bestaande conflicten oplossen, is het nodig te erkennen dat er diverse structuren zijn die geschikt zijn om een rol te spelen in de verschillende aspecten van het sociale leven.

De complexiteit van de huidige mondiale situatie vraagt om actie in verschillende richtingen. Daden waaruit een flagrant gebrek aan respect blijkt voor pluralisme, die voortkomen uit conflicten en vaak neerkomen op misdaden tegen mensen en culturen, komen nog steeds overal ter wereld voor. De internationale gemeenschap moet een rol spelen bij het opstellen van de precieze verplichtingen van regeringen. Er bestaat behoefte aan maatstaven om de bescherming en de effectieve naleving van culturele rechten veilig te stellen. De morele overtuigingskracht of goedkeuring van de Verenigde Naties en de internationale publieke opinie kunnen effect hebben. "Morele goedkeuring" kan verleend worden aan staten die niet trachten delen van hun bevolking cultureel te discrimineren. Aan staten die dat wel doen, kan deze goedkeuring worden onthouden.


Pluralisme is geen doel op zich. De erkenning van verschillen is bovenal een voorwaarde voor dialoog, en daarmee voor de vorming van een veelomvattender eenheid van verschillende mensen. Ondanks de problemen staan we voor een onontkoombare verplichting: er moeten wegen worden gevonden om een nieuwe vorm van pluraliteit te verenigen met algemeen burgerschap. Het doel mag niet uitsluitend een multiculturele samenleving zijn, maar een staat met een multiculturele constitutie: een staat die pluraliteit kan erkennen zonder haar integriteit te verliezen. Plaatselijke vormen van autonomie, vroeger terzijde geschoven door de staten, zouden misschien opnieuw moeten worden ingevoerd en bepaalde garanties moeten krijgen. Herkenbare nationale eenheden zijn echter ook van cruciaal belang.

In deze tijd, waarin de Verenigde Naties haar mandaat voor het stichten van vrede herontdekt en dringende pogingen doet om nieuwe benaderingen op te stellen, zijn een gezamenlijke visie en vasthoudendheid noodzakelijker dan ooit. We moeten manieren vinden om verwerping en uitsluiting van de "ander" op grond van culturele verschillen te bestrijden en de culturele rechten van minderheden en inheemse volken te bevorderen. Tot op heden zijn er geen afdoende strategieŽn ontwikkeld om problemen en conflicten die voortkomen uit de eisen en aspiraties van nationale en culturele identiteit te voorkomen, of in ieder geval te verminderen. De aard van de internationale orde die momenteel aan het ontstaan is, zal voor een groot deel worden bepaald door de mate van effectiviteit waarmee we dit doel weten te verwezenlijken en door de mate van succes bij de opbouw van een ware "vredescultuur". Deze taak vereist de steun van alle mogelijke creatieve krachten: regeringen, academische en humanitaire instituten, particuliere vrijwilligersorganisaties, stichtingen, kerken, individuen en alle instellingen van de Verenigde Naties.

Naar onze mening hadden de oprichters van de UNESCO een vooruitziende blik toen zij vijftig jaar geleden verklaarden dat vrede die exclusief gebaseerd is op politieke en economische maatregelen van regeringen niet op blijvende, unanieme en welgemeende steun van alle volken ter wereld kan rekenen, maar dat vrede gebaseerd dient te zijn op de erkenning van de intellectuele en morele solidariteit van de mensheid.

Als samenlevingen hun mogelijkheden voor de ontwikkeling van de mensheid willen vergroten, moeten ze eerst de macht verwerven om hun toekomst te definiŽren in termen van wat zij waren, wat zij nu zijn en wat zij uiteindelijk willen worden. Iedere gemeenschap heeft oeroude wortels, fysieke en spirituele verwantschappen, die op symbolische wijze terugreiken naar het begin der tijden, en moet in staat zijn die in ere te houden. Het is van cruciaal belang dat een volk ideeŽn kan ontwikkelen over zijn waarden, overtuigingen en andere culturele patronen - in de eerste plaats door de direct betrokkenen. Deze patronen spelen een onvervangbare rol bij het definiŽren van de groeps- en individuele identiteit en bieden een gemeenschappelijke "taal", die de leden van een gemeenschap in staat stelt te communiceren over existentiŽle zaken die buiten het bereik liggen van het dagelijks taalgebruik. Maar we hebben goede hoop dat, naarmate iemand zich verder waagt op dit nog onontdekte terrein, hij of zij de onmiskenbare sporen van een gedeeld menszijn zal ontdekken.


De boodschap van dit hoofdstuk is dat cultureel pluralisme een fundamentele en blijvende eigenschap van moderne samenlevingen is, en dat de etnische identificatie in veel gevallen een normale en gezonde reactie is op de druk van mondialisering. Etniciteit is slechts dan een bron van geweld als het met dat doel wordt gemobiliseerd en gemanipuleerd. Er bestaan veel beleidskundige benaderingen ten opzichte van etnische diversiteit, zoals constitutionele formuleringen, verschillende electorale systemen, wetgeving en economisch en cultureel beleid. Pogingen tot opbouw van een natie door het homogeniseren van groepen zijn niet wenselijk en bovendien niet haalbaar. Evenmin kan overheersing van een etnische groep op de langere termijn stabiliteit bieden aan een samenleving. De meest duurzame manier om etnische diversiteit een plaats te geven, is het creŽren van een omgeving waarin de natie gezien wordt als een burgergemeenschap die gebaseerd is op waarden die door alle etnische componenten van die nationale gemeenschap gedeeld kunnen worden. Zo'n gemeenschapsgevoel kan het best worden bereikt als het concept "natie" wordt ontdaan van iedere verwijzing naar etnische exclusiviteit.

Geen enkele cultuur is een eiland
Minderheden
Economische voordelen versus sociale conflicten
Vreemdelingenhaat en racisme
Religieuze opleving: fanatisme of zoeken naar zingeving?
Inheemse volkeren
pijltje.gif (895 bytes) De toekomst van het pluralisme

pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
link Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]

Carlos Fuentes:

"
Some time ago, I was travelling in the state of Morelos in central Mexico, looking for the birthplace of Emiliano Zapata, the village of Anenecuilco. I stopped and ask a campesino, a labourer of the fields, how far it was to that village. He answered: `If you had left at daybreak, you would be there now'. This man had an internal clock which marked his own time and that of his culture. For the clocks of all men and women, of all civilizations, are not set at the same hour. One of the wonders of our menaced globe is the variety of its experiences, its memories, and its desire. Any attempt to impose a uniform politics on this diversity is like a prelude to death.
"

 

Mahatma Gandhi:

"
I do not want my house to be walled in on all sides and my windows to be stuffed. I want the culture of all the lands to be blown about my house as freely as possible. But I refuse to be blown off my feet by any.
"

menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)