De Kracht van Cultuur - Home
Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies
pijltje.gif (895 bytes) Uitdagingen van een door media overspoelde wereld
De zoektocht naar beginselen op nationaal niveau
Van nationaal naar internationaal beleid

Uitdagingen van een door media overspoelde wereld

Een eeuw geleden, in 1895, verzond Marconi de eerste draadloze boodschap. Twintig jaar daarvoor had Edison de fonograaf uitgevonden.

Het 19de-eeuwse industriŽle tijdperk zou al snel de communicatie-ecologie van de mensheid transformeren en de wereld van het 'Gutenberg-heelal' naar de drempel van de informatierevolutie voeren.

Naarmate de 20ste eeuw vorderde, versnelde de technische vooruitgang met de uitvinding van de radio en vervolgens de televisie. In de afgelopen dertig jaar is de technologische vooruitgang op communicatiegebied adembenemend snel gegaan en de invloed ervan buitengewoon groot geworden.

De eerste internationale communicatiesatellieten - Intelsat en Intersputnik - werden halverwege de jaren zestig gelanceerd. Vanaf die tijd zijn futuristische telecommunicatiemiddelen, informatica en optische elektronica gaan behoren tot wat gewoonlijk als de 'massamedia' wordt aangeduid. De mens heeft hiermee een ongekende verzameling hulpmiddelen tot zijn beschikking gekregen - van de simpele draagbare telefoon tot Internet - waarmee hij in staat is zijn waarnemingen te diversifiŽren, zijn mening te uiten, met anderen te communiceren, veranderingen te begrijpen en hierop te reageren. Hoewel sommige hulpmiddelen zo duur zijn dat ze nog vele jaren het voorrecht van slechts een enkeling zullen zijn, is de prijs van veel moderne communicatietechnologieŽn enorm gedaald. Lagere kosten, geringere kwetsbaarheid en een groter bedieningsgemak hebben deze producten, op een wijze die we twintig jaar geleden niet hadden kunnen voorzien, bereikbaar gemaakt voor plaatselijke gemeenschappen. Door deze snelle verbreiding heeft ieder individu nu de kans zijn of haar eigen mogelijkheden te verkennen en waar te maken.

Dank zij deze nieuwe media kunnen we kiezen uit veel meer communicatiemiddelen dan vroeger. De wereld is daardoor kleiner geworden en grenzen zijn vervaagd. Informatie is de motor achter de wereldeconomie en zorgt ervoor dat nieuwe ideeŽn binnen een seconde over de hele wereld kunnen worden verspreid. Doordat mensen op de meest afgelegen plekken beelden en geluid van plaatsen uit de hele wereld kunnen ontvangen, zijn de mogelijkheden voor ontmoetingen met anderen verveelvoudigd. Cyberspace onttrekt zich aan territoriale rechtsbevoegdheid en maakt rechtstreekse verbindingen mogelijk voor intellectuele samenwerking, uitwisseling en het delen van gegevens en ervaringen. Het vergroot de toegankelijkheid van onderwijs-mogelijkheden.

De nieuwe media bevorderen een vrijere informatiestroom. Door de toenemende distributiecapaciteit kunnen steeds meer nieuwe en steeds gevarieerder diensten worden aangeboden. Plaatselijke, interactieve en educatieve netwerken zijn slechts enkele van de distributiesystemen die tegenwoordig tegemoet komen aan honderden verschillende behoeften, smaken en interesses. Bovendien heeft het gemak waarmee informatie kan worden vermenigvuldigd en doorgestuurd het veel moeilijker gemaakt om overheidscontrole - laat staan censuur - uit te oefenen op de informatie die mensen ontvangen of verzenden. Dank zij de huidige media zijn burgers tegenwoordig beter geÔnformeerd. Doordat deze media de mogelijkheden tot democratische participatie vergroten, dragen zij bij aan de ontwikkeling van de mensheid.

Ook versterken ze een gevoel van mondiale solidariteit, zonder welke een mondiale ethiek niet kan uitkristalliseren. 'Mediabeelden van menselijk leed hebben mensen ertoe aangezet om hun bezorgdheid en solidariteit met mensen in afgelegen gebieden te uiten door middel van hulpacties en door van hun regeringen uitleg en actie te eisen.' Onderdrukkers kunnen hun daden niet meer voor de wereld verborgen houden en geprivilegieerden kunnen zich niet langer afwenden van natuurrampen of door de mens veroorzaakte catastrofes in verre landen.

Door de multimedia is de horizon van artistieke en intellectuele creativiteit verruimd. Nieuwe technieken hebben creatieve geesten geÔnspireerd tot experimenten met videokunst, holografie en virtual reality. Elektronische beelden zijn de traditionele middelen voor het opslaan en uitwisselen van gegevens aan het vervangen. Dit zijn de positieve gevolgen. De Commissie is zich er echter van bewust dat er ook negatieve aspecten zijn.

Veel mensen kunnen hun stem nog steeds niet laten horen. Het toezicht op enkele van de machtigste nieuwe media is nog steeds in handen van een kleine groep, nationaal dan wel internationaal, in privťdan wel staatseigendom of als staatsmonopolie. Een dergelijke macht roept het spookbeeld op van culturele hegemonie; de angst voor 'homogenisering' is dan ook wijdverbreid. Een andere angst in dit verband heeft betrekking op de - irreŽle - verwachtingen van mensen die nu volop worden geconfronteerd met de levensstijlen en talen van de rijkeren, terwijl de materiŽle vooruitgang in hun eigen omgeving pijnlijk langzaam gaat.

Het felle debat over een 'nieuwe wereldorde voor informatie en communicatie' van ruim tien jaar geleden doet nu gedateerd aan. Toch zijn enkele vragen die uit dit debat voortkwamen nog steeds niet beantwoord. De 'Nieuwe Communicatie-Strategie' die de UNESCO in 1989 unaniem aanvaardde, was onder andere bedoeld om deze problemen aan te pakken. Welke maatregelen zijn nodig wanneer de informatiestromen vanuit en binnen de minst ontwikkelde landen zo klein zijn en de middelen in zo'n sterke mate zijn geconcentreerd? Ondertussen leidt de concentratie van eigendom in de geÔndustrialiseerde en van informatie verzadigde naties tot de roep om een beter evenwicht tussen de vrije markt en het algemeen belang. Dat betekent dat overheden sociale doelen moeten bewerkstelligen waaraan de vrije markt niet kan voldoen.

Ook de aard en inhoud van wat er door de media wordt verspreid staan ter discussie. Nodeloos geweld en pornografie zijn alomtegenwoordig. Beelden geluidsmateriaal dat door de media wordt verspreid, kan vaak diepgewortelde overtuigingen en gevoeligheden kwetsen. Wat voor wereld tonen zij de jongere generaties? Zulke vragen worden niet alleen in 'traditionele samenlevingen' gesteld. Zo heeft de Britse filmproducent David Puttnam opgemerkt: 'Iemand zal moeten zeggen 'Zo is het genoeg' want wat nu gebeurt is rampzalig, we zijn onszelf aan het vernietigen. Het is slecht voor ons, we beschadigen onszelf. We zijn het weefsel van onze samenleving aan het losknopen.'

De vraag is wie er zal zeggen 'Zo is het genoeg' - en wanneer? Waar ligt de grens tussen wenselijke vrijheid en onaanvaardbare losbandigheid?

Enkele laatste - maar uiterst belangrijke - vragen betreffen de beschikbaarheid van middelen. Hoe bereikt de omwenteling in de wereld van de communicatie de miljarden zonder elektriciteit in honderdduizenden nederzettingen in de ontwikkelingslanden? Zij zijn nog steeds de 'have-nots' van de informatierevolutie. De 'haves' zijn een minderheid, die voornamelijk te vinden is in westerse landen en in steden die misschien aangesloten worden op satelliettelevisie of internationale informatienetwerken. Van de 52 Afrikaanse landen - met een gezamenlijke bevolking van meer dan 600 miljoen - beschikken 45 over een nationale omroep. Deze hebben in totaal ruim 90 miljoen kijkers. In AziŽ echter is momenteel 18% van de ongeveer 386 miljoen huishoudens aangesloten op de kabel of ontvangt satellietprogramma's via de schotel.

In ontwikkelingslanden is de zwakste schakel in de infrastructuur vaak de 'laatste kilometer' - van de plaatselijke centrale naar de huiskamer. Sommige Afrikaanse landen hebben zelfs zo weinig telecommunicatievoorzieningen dat er minder dan ťťn verbinding per duizend mensen is. Of, om de vergelijking nog grimmiger te maken: er zijn in Tokio of Manhattan meer telefoons dan in heel Afrika.

Technologie is echter niet alles. Hoe wonderbaarlijk en fascinerend technologie ook is, ze verschaft slechts de hulpmiddelen voor menselijke communicatie, die vanaf het begin van de samenleving de drijfkracht is geweest voor alle menselijke inspanningen. De hulpmiddelen die dank zij de technologie tegenwoordig binnen ons bereik liggen, zijn revolutionair omdat zij de 'onmiddellijke mondiale bereikbaarheid van andere mensen en uiteindelijk de toegang tot alle kennis van de mensheid' verschaffen. Op deze manier is communicatie in al haar vormen, van de eenvoudigste tot de meest gecompliceerde, een sleutel tot ontwikkelingen waarin de mens centraal staat. Streekbladen kunnen van meer belang zijn dan de informatiesnelweg. Maar op welk niveau de communicatiekwestie ook wordt beschouwd, we staan voor een gezamenlijke uitdaging: we dienen onze aanzienlijke middelen zodanig te organiseren dat de culturele verscheidenheid, creativiteit en empowerment van de zwakken en armen worden ondersteund.

Deze uitdaging kan zowel op nationaal als internationaal niveau worden aangegaan en onderzoek hiernaar is momenteel aan de gang. De mate van succes van deze poging zal bepalen in hoeverre de mogelijkheden voor culturele en menselijke ontwikkeling kunnen worden benut.

pijltje.gif (895 bytes) Uitdagingen van een door media overspoelde wereld
De zoektocht naar beginselen op nationaal niveau
Van nationaal naar internationaal beleid

pijltje.gif (179 bytes) Een door media overspoelde wereld
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
pijltje.gif (179 bytes) Rethinking Cultural Policies
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]

In zijn autobiografie Long Walk to Freedom verhaalt president Mandela over een tussenstop die hij ten noorden van de Poolcirkel maakte bij Goose Bay, waar hij werd opgewacht door een groep jonge Inuit:

"...tijdens mijn gesprek met deze intelligente jonge mensen hoorde ik dat zij mijn vrijlating op televisie hadden gezien en dat zij op de hoogte waren van de gebeurtenissen in Zuid-Afrika. 'Leve het ANC!' zei een van hen. De Inuit zijn een inheems volk dat in het verleden slecht is behandeld door de blanke kolonisten; er waren overeenkomsten tussen de ontberingen van zwarte Zuid-Afrikanen en die van het Eskimo-volk. Ik werd sterk getroffen door de gedachte hoe klein de planeet was geworden in de tientallen jaren die ik in de gevangenis had doorgebracht. Ik was verbluft dat een Inuit-tiener op het dak van de wereld de vrijlating van een politiek gevangene op de zuidelijkste punt van Afrika had kunnen zien. Televisie had de wereld doen krimpen en was zo een belangrijk wapen geworden voor de strijd tegen onwetendheid en de bevordering van de democratie."

menuweegschaal_nl.gif (1423 bytes)