De Kracht van Cultuur - Home

Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies

/nlen300-26.gif (335 bytes)

Onze creatieve verscheidenheid
Twee visies op ontwikkeling

Onze creatieve verscheidenheid
pijltje.gif (179 bytes) Twee visies op ontwikkeling
/nlintro_2.html Cultuur en ontwikkeling
De versplinterde mondiale cultuur

Zowel cultuur als ontwikkeling zijn veelvormige concepten, met een ongrijpbare en soms verwarrende variatie aan betekenissen. Voor ons huidige doel kunnen we ons echter beperken tot twee verschillende visies op ontwikkeling. Volgens de eerste is ontwikkeling een proces van economische groei, een snelle en duurzame expansie van productie, productiviteit en inkomen per hoofd van de bevolking, soms gepaard gaande aan de eis tot brede spreiding van de voordelen van deze groei.

Volgens de tweede visie, die wordt aangehangen door het jaarlijkse Rapport over Menselijke Ontwikkeling (Human Development Report) van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) en een groot aantal vermaarde economen, is ontwikkeling een proces dat de effectieve vrijheid van mensen verhoogt om datgene na te streven wat zij belangrijk vinden. Dit concept van menselijke ontwikkeling (in tegenstelling tot dat van een beperktere economische ontwikkeling) is een cultureel bepaalde visie op economische en sociale vooruitgang. Armoede betekent in dit concept niet alleen een gebrek aan essentiŽle goederen en diensten, maar ook een gebrek aan mogelijkheden om een bevredigender en waardevoller bestaan te kiezen. Dit impliceert dat er ook gekozen kan worden voor een ander soort ontwikkelingsstrategie, een andere weg, die is gebaseerd op andere waarden dan die van de rijke industrielanden. De recente vergroting van keuzemogelijkheden op de vrije markt, evenals de verbreiding van democratische instituties en medezeggenschap in bedrijven, hebben individuen, groepen en verschillende culturen in staat gesteld zelf hun keuze te bepalen.

Er zijn verschillende indicatoren voor de kwaliteit van het bestaan gesuggereerd, zoals een lange levensduur, goede gezondheid, adequate voeding, onderwijs en toegang tot de verzamelde kennis op de wereld, afwezigheid van seksediscriminatie, politieke en sociale vrijheden, autonomie, toegang tot macht, het recht om deel te hebben aan het culturele leven van een gemeenschap, medezeggenschap in belangrijke beslissingen die van invloed zijn op leven en werken van de burgers, enzovoort. Het mag duidelijk zijn dat iedere reeks kwantitatieve indicatoren het concept 'menselijke ontwikkeling' noodzakelijkerwijs versmalt. Toch zijn wij van mening dat met name deze elementen van belang zijn volgens de tweede visie op ontwikkeling, die vooral gericht is op het ontwikkelen van vaardigheden van de mens en het vergroten van diens keuzemogelijkheden en niet alleen op het vergroten van de materiŽle productie.

De rol die cultuur speelt in de twee bovengenoemde interpretaties van ontwikkeling is verschillend. In de visie die economische groei benadrukt, speelt cultuur geen fundamentele, maar een instrumentele rol: zij kan economische groei ondersteunen of hinderen. Zo zouden het protestantisme en het confucianisme de mens hebben aangemoedigd om te sparen, kapitaal te vergaren, hard te werken, hygiŽnisch en gezond te leven en te ondernemen. Het evangelisch fundamentalisme dat zich recent heeft verspreid in Oost-AziŽ, Latijns Amerika en Afrika wordt gezien als een godsdienst van kleine ondernemers, die de kiem vormen van kapitalistische economische groei. In deze visie dienen culturele attitudes en gewoonten die de economische groei remmen met wortel en tak te worden uitgeroeid. Cultuur is in deze analyse niet iets dat in zichzelf waardevol is, maar slechts een middel om economische vooruitgang te bevorderen en in stand te houden.

Deze instrumentele benadering van cultuur is zonder twijfel van groot belang, omdat aan het proces van economische groei in het algemeen een hoge waarde wordt toegekend. Zeker, er bestaan groepen in rijke gemeenschappen die onbeperkte of oneindige groei en consumptie verwerpen en kiezen voor een meer gematigde levensstandaard; zij bestaan uit enkele academici, geestelijken, leden van actiegroepen en leden van bepaalde leefgemeenschappen. Maar zelfs zij die economische groei belangrijk vinden, beginnen zich af te vragen of economische groei als doel op zich wel waardering verdient, terwijl de instrumenten voor groei, inclusief cultuur, slechts als middelen om die groei te bereiken worden gewaardeerd. Zij gaan zich zelfs afvragen of groei niet zelf slechts een instrument is en als zodanig minder aanspraak kan maken op een fundamentele rol dan de culturele aspecten van het menselijk bestaan. Bij nadere beschouwing waarderen de meeste mensen goederen en diensten voornamelijk omdat deze bijdragen aan onze vrijheid om te leven zoals we graag willen. Bovendien is het standpunt dat cultuur niets meer is dan een instrument moeilijk te accepteren. Het spreekt toch eigenlijk vanzelf dat hetgeen we in laatste instantie belangrijk vinden deel uitmaakt van cultuur. Onderwijs bijvoorbeeld bevordert economische groei en is in dat opzicht een instrumentele waarde. Tegelijkertijd is het een essentieel onderdeel van culturele ontwikkeling en heeft het een intrinsieke waarde. Daarom kunnen we cultuur niet reduceren tot de ondergeschikte positie van instrument ten bate van economische groei.

We dienen dan ook de uiterst belangrijke functie van cultuur als instrument voor ontwikkeling te onderkennen, zonder te vergeten dat dit niet het enige aspect van cultuur is dat een rol speelt bij ontwikkeling. Cultuur is ook een doel op zich, als zingever van ons bestaan. Deze dubbelrol van cultuur is niet alleen toepasbaar in de context van het bevorderen van economische groei, maar ook in relatie tot andere doelstellingen, zoals duurzaam beheer van ons natuurlijke milieu, behoud van familiewaarden, bescherming van burgerlijke instituties in de samenleving, enzovoort. Bij het realiseren van deze doelstellingen zullen sommige culturele factoren een positieve rol spelen, andere een negatieve. Afhankelijk van de waarde die we aan bepaalde doelstellingen hechten, hebben we (afgeleide en instrumentele) redenen om culturele attitudes en eigenschappen te waarderen die de vervulling van die doelstellingen bevorderen. Maar als we ons richten op de onderliggende vraag waarom we ons concentreren op deze specifieke doelstellingen (waaronder economische groei, verminderde ongelijkheid, behoud van milieu, enzovoort), dan moet cultuur een fundamentelere rol spelen: niet als dienaar van doelstellingen, maar als sociale basis van de doelstellingen zelf. We kunnen de 'culturele dimensies van ontwikkeling' onmogelijk begrijpen als we geen aandacht schenken aan deze twee aspecten van cultuur.

Marshall Sahlins

Onze creatieve verscheidenheid
pijltje.gif (179 bytes) Twee visies op ontwikkeling
/nlintro_2.html Cultuur en ontwikkeling
De versplinterde mondiale cultuur


Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
pijltje.gif (179 bytes) Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Recensie [EN]
Background Intergovernmental Conference on Cultural Policies for Development
our creative diversity