Thema's: Onze creatieve verscheidenheid
A new global ethics
De noodzaak tot pluralisme
Een door media overspoelde wereld
recasting cultural policies
/nlen300-26uk.gif (265 bytes)

Samenvatting
Nieuw zicht op cultuurbeleid

Verruiming van het cultuurbeleid

Als cultuur de grondslag voor ontwikkeling wordt, moet het begrip 'cultuurbeleid' aanzienlijk worden verruimd. Volgens de traditionele opvatting beperkt dat beleid zich vooral tot bevordering van kunst en het culturele leven en bescherming van cultureel erfgoed. Maar als cultuur zo'n grote rol bij ontwikkeling speelt, kunnen cultuur- en ontwikkelingsbeleid niet los van elkaar worden gezien.

In landen als IndonesiŽ en Kenia zijn cultuur en ontwikkeling al jaren met elkaar verbonden. Daar was na de pas verworven onafhankelijkheid cultuur belangrijk om die onafhankelijkheid te benadrukken. Dit kon alleen worden verwezenlijkt door ontwikkeling.

De rijke landen kennen zo'n ruime benadering van het culturele leven pas kort. De Australische regering kwam in 1994 met A Creative Nation, een verklaring waarin gepleit wordt voor een veelomvattender opvatting van cultuur. In andere landen, zoals Groot-BrittanniŽ en Canada, hing die veranderde opvatting samen met kostenbesparende maatregelen. Ministeries werden samengevoegd, waardoor cultuur aan andere maatschappelijke activiteiten gekoppeld werd, zoals sport en toerisme.

Van theorie naar praktijk

De meeste regeringen staan voor een zware taak bij het vertalen van deze voornemens in praktische maatregelen. Vaak worden oude beleidsmodellen gebruikt die niet meer voldoen. En voor de nieuwe aanpak die nodig is, ontbreekt in zulke gevallen de visie. In Midden- en Oost-Europa stond veel cultuur in het teken van verzet tegen de strakke regimes die er heersten. Nu die zijn verdwenen is er minder vraag naar cultuuruitingen, waarvoor inmiddels ook de financiŽle steun is weggevallen.

Een belangrijke factor bij de culturele productie en verspreiding is de markt. De economische waarde van de culturele sector wordt steeds meer onderkend, waardoor er meer geld voor wordt vrijgemaakt. In de Verenigde Staten is de amusementsindustrie na de lucht- en ruimtevaartindustrie de belangrijkste exportsector. Een gevaar daarbij is dat cultuur wordt gereduceerd tot handelswaar, wat ten koste gaat van de waarde en betekenis ervan.

Door de steeds groter wordende rol van de markt zullen regeringen geconfronteerd worden met spanningen tussen commerciŽle en algemene belangen, tussen kostenbeheersing en het streven om de belangen van alle groepen te dienen. Vooral met betrekking tot de media- en uitgeversbranche zal er van zulke spanningen sprake zijn. Hier zal de rol van de overheid zich moeten beperken tot het verzachten van negatieve marktinvloeden, het steunen van producenten en distributeurs en het leveren van bijdragen aan internationale wetgeving.

In het jaar 2000 zullen 3,2 miljard mensen - de helft van de wereldbevolking - in steden wonen. Om die steden leefbaar te houden is een cultuurbeleid nodig dat die steden een menselijk gezicht geeft en sociale spanningen wegneemt. Het cultuurbeleid in Amerikaanse en Westeuropese steden heeft tot nu toe altijd een sterk economische inslag gehad. Daarbij werd vooral gewerkt aan het opknappen van oude stadscentra en het realiseren van een culturele infrastructuur.

Die benadering blijkt echter niet voldoende voor het oplossen van problemen als geweld onder jongeren en sociale uitsluiting. Daarvoor is een dieper gaande aanpak nodig, zoals het Amerikaanse HIP-HOP-project (Highways into the Past: History, Organizing and Power), waarbij leerlingen van scholen rondgeleid worden langs historische plaatsen van de burgerrechtenbeweging van de jaren 50 en 60. Zo maken ze kennis met de macht van geweldloosheid.

Nieuwe visies, gebaseerd op pluralisme

Het beleidsmodel waarbij de staat culturele activiteiten en diensten aanbiedt is verouderd. Niet alleen is het te kostbaar, ook de behoeften van minderheden worden bij zo'n van boven opgelegd beleid vaak over het hoofd gezien. Maar het is niet gemakkelijk om een aanbodsgericht beleid te vervangen door een op de vraagzijde geÔnspireerd beleid. Enkele landen, waaronder Zweden en Nederland, hebben strategieŽn ontwikkeld om culturele participatie binnen de samenleving te bevorderen. Een deel van die strategie bestaat uit het bevorderen van een wisselwerking tussen cultuurbeleid en andere sociale sectoren. Ook een land als Zimbabwe is deze weg ingeslagen. Daar zijn ambachten, kleding, design, voedsel, traditionele medicijnen, milieu en religie belangrijke onderdelen van het nieuwe cultuurbeleid.

Een van de problemen bij deze vorm van cultuurbeleid is dat niet alle groepen in de samenleving dezelfde toegang hebben tot cultuur. In weinig landen zijn instellingen die op dit gebied de belangen van minderheden behartigen. Voor het waarborgen van culturele rechten zijn er maatregelen nodig, zoals bijvoorbeeld een multiculturele wetgeving. Verder is het nodig dat minderheden toegang krijgen tot informatiekanalen en kanalen voor meningsuiting.

Het spreekt voor zich dat zo'n cultuurbeleid niet alleen beperkt blijft tot kunst. Eenzijdige aandacht voor professionele kunstenaars en cultureel erfgoed leidt tot onderontwikkeling van het creatieve potentieel van een gemeenschap. Natuurlijk speelt de kunstenaar een belangrijke in de samenleving, maar popmusici en grafitti-artiesten ook. Creatieve verbeelding is de steunpilaar van economische en menselijke ontwikkeling. Dat vraagt om coŲrdinatie tussen culturele activiteiten en zaken als stadsplanning, recreatie en onderwijs.

Een andere belangrijke taak van cultuurbeleid wordt het beschermen van de rechten van kunstenaars. Door de nieuwe media (Internet, video) wordt het steeds makkelijker het auteursrecht te schenden. Voor overheden wordt het belangrijk om hierover met elkaar te onderhandelen en de resultaten daarvan vast te leggen in handelsverdragen, zoals het GATT-akkoord met de Trade Related Intellectual Property-overeenkomst.

Nieuwe bondgenootschappen

In de praktijk blijkt cultuurbeleid niet zo'n hoge prioriteit te hebben. Cultuur wordt door politici vaak gebruikt voor electorale doeleinden, wat in zulke gevallen leidt tot korte-termijn projecten. Maar er zijn ook landen, zoals Canada, waarbij cultuurbeleid een peiler vormt voor het buitenlands beleid. Daarbij wordt cultuur ingezet om de relaties tussen regeringen te verbeteren en export te bevorderen. De doelmatigheid hiervan loopt echter terug, omdat het aantal uitwisselingsprogramma's van particuliere instellingen en individuele personen toeneemt.

Ondanks dat kunst de export kan bevorderen, geven overheden er tegenwoordig minder geld aan uit dan in de jaren tachtig. Oorzaak daarvoor is het idee dat kunst een luxe is die ten koste gaat van de economie. Slechts enkele landen, waaronder Nederland, voeren een beleid waarin de financiering van kunst op de lange termijn is gegarandeerd.

Op mondiaal niveau is er een tendens naar een toenemende verscheidenheid van financieringsbronnen, van de overheid, particuliere sector en bedrijfsleven. Maar sponsoring heeft ook valse hoop gewekt. In landen als de Verenigde Staten en Groot-BrittanniŽ wordt de culturele sector nu volledig aan de vrije markt overgelaten. Om tot een bredere aanpak van de culturele sector te komen hebben andere regeringen maatregelen genomen, zoals aanmoedigingspremies en fiscale regelingen. Zelfs loterijen kunnen worden ingezet voor dit doel, maar in de praktijk blijkt geen van deze maatregelen optimaal te zijn.

Om de culturele sector in de regionale en mondiale economie beter te kunnen steunen zijn er flexibeler samenwerkingsverbanden nodig binnen en tussen regeringen, vrije markt en maatschappij. Een herverdeling van functies tussen nationale, regionale en lokale overheden zou hiervoor een oplossing kunnen zijn. Ook in de samenwerking tussen regering en vrijwilligersverbanden ziet het rapport veel mogelijkheden om de komen tot een breder verband.

Overleg tussen organen van andere sectoren zou een van de belangrijkste functies moeten zijn van ministeries van cultuur. Alleen dan zou er succes geboekt kunnen worden bij het opbouwen van nieuwe beleidskaders.

pijltje_beneden.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Inleiding
Samenvatting
Rapporttekst
pijltje.gif (179 bytes) Een nieuwe mondiale ethiek
pijltje.gif (179 bytes) De noodzaak tot pluralisme
pijltje.gif (179 bytes) Een door media overspoelde wereld
pijltje.gif (179 bytes) Nieuw zicht op cultuurbeleid
Algemene Inleiding
Algemene samenvatting
Recensie [EN]
Background Intergovernmental Conference on Cultural Policies for Development
recasting cultural policies