Fotografie, ontwikkeling en de kracht van cultuur

Cultuur stroomt als een grote rivier door het bewustzijn van mensen. Deze stroom overspoelt de oevers, bouwt slib op en laat hiervan resten achter, meandert langs paden van de minste weerstand, verlegt zijn route, droogt op, overspoelt opnieuw de oevers en blijft voor altijd stromen. Steeds opnieuw worden eilanden gevormd en weggespoeld. Gebieden waar de rivier niet komt, raken achter. Cultuur voedt en vernietigt. Ideeën fladderen met de wind mee en laten zich meevoeren op stromingen en tegenstromingen. Trends veranderen doorlopend en volgen voornamelijk de beweging van de dominante cultuur. Slechts enkelen zwemmen tegen deze stroom in, terwijl anderen in hoefijzermeertjes verzeild raken, geïsoleerd van de hoofdrivier.

Fotografie is meer dan enig ander medium of enige andere kunstvorm van invloed geweest op cultuur. Meer dan andere kunstvormen hebben foto’s een dubbele rol: het tonen van de waarheid en overbrengen van hartstocht. De irrelevante discussie of fotografie kunst is, heeft het debat afgeleid van de belangrijkere vraag of de fotografie de geschiedschrijving kan staven en een krachtige, emotionele respons kan verschaffen waarmee de publieke opinie wordt beïnvloed. De recente discussies en angsten zijn gebaseerd op de mogelijkheid om beelden te manipuleren met de computer. Deze gevoelens hangen samen met het besef dat de meeste foto’s worden vervaardigd door de fotoindustrie. Een branche die in toenemende mate wordt gedomineerd door ondernemingen. De impliciete waarheidsgetrouwheid van het stilstaande beeld en het duidelijke vermogen de waarheid te vertegenwoordigen, is een dekmantel voor de alomtegenwoordige en minder waarneembare manipulatie die mogelijk wordt gemaakt door het ingenomen fotografische en redactionele standpunt. Niet alleen kunnen we niet langer geloven dat foto's nooit liegen, we kampen ook nog met het probleem dat leugenaars hun eigen televisiekanalen en kranten kunnen hebben en leiders van een land kunnen zijn. Gezien de enorme visuele reikwijdte van de nieuwe technologie zijn de mogelijkheden voor leugenaars veel groter dan ooit tevoren. Fotografie is het krachtigste hulpmiddel geworden voor het fabriceren van consensus. Het moet nog blijken of fotografen een grotere rol kunnen spelen dan die van radertjes in een propagandamachine en of zij de stem kunnen worden van de stemlozen.

De komst van de fotografie loopt gelijk op met de wens van kolonisators om de wereld te overheersen. De kolonisators maakten uitgebreid gebruik van foto’s om deze nieuwe wereldorde te verstevigen. De kolonisatie van onze visuele ruimte is sindsdien samengevat in twee woorden: Ontwikkeling en Beschaving, terwijl het nieuwe woord Globalisering vecht om een plaatsje in dezelfde rang. Fotografie is met name van belang voor dit begrip, aangezien de fotografie een steeds grotere invloed krijgt door de omvang van de globalisering. Als consumenten van beelden worden we de menselijke dragers van cultuur en worden we onvermijdelijk gevormd door degenen die de wereld van de beelden beheersen.

Zwartwitfoto’s genomen met een groothoeklens, grofkorrelig en met harde contrasten zijn kenmerkend voor foto’s van de meeste hulpeloze slachtoffers in de wereld. Grote aanplakborden met een stervend, ondervoed kind in een hoek met uitgestrekte armen. De heldere mededeling in ronde, vette letters in de linkerbovenhoek is slim nietszeggend gehouden. De mededeling luidt "We zullen er altijd zijn". Een realiteit die is geconstrueerd voor en door degenen die ons de gevolgen willen doen vergeten. Dat "u (de meerderheid van de wereld) er altijd zal zijn".

Aan de andere kant zijn het Oosten en zijn misère altijd geromantiseerd. Het is vergelijkbaar met Algerijnse ansichtkaarten. Hierbij hoefden alleen de onderschriften van foto’s met hetzelfde fotomodel maar te worden vervangen. Ze was toch al wat de buitenstaander wilde dat ze was. Sensueel, exotisch, ingetogen, verleidelijk, maar bovenal was ze daar als stilleven, klaar om te worden geconsumeerd. Zoals het meeste van de Oriënt.

Fotografen in het grootste deel van de wereld, en vooral die in Drik en Pathshala hebben gebruikgemaakt van hetzelfde medium om dit proces op zijn kop te zetten. Ze laten "Het plezier van het leven" zien van mensen die door materialistische ogen gezien geen plezier zouden kunnen beleven. De fotografen keken naar water als een bron van leven en niet als een bron van overstromingen en rampen. Ze brengen eerbetoon aan het werk van de handwerksman en genieten van de muziek van de Bauls. Via foto’s hebben ze zich hun culturele erfgoed opnieuw toegeëigend.

Shahidul Alam, Drik, 18 Juli 2002

 
     

| Home/Galerie | Spirit | Geschiedenis | Mijlpalen | Organisaties | Colofon |