Cultuur als wapen tegen AIDS

december 2003 -

Theater, soap opera's en muziek blijken doeltreffende middelen in Afrikaanse landen om jongeren voor te lichten over HIV/AIDS. De kijkers identificeren zich met de hoofdfiguren, het onderwerp gaat leven en gedragsveranderingen vinden daadwerkelijk plaats: een les uit de advertentiewereld.

Noah Meli is seropositief maar hij wil het niet toegeven. De soapfiguur sterft aan het begin van Heart & Soul, waarna zich in zes delen een aangrijpend drama ontvouwt. De soap, te zien op de televisie en te horen op de radio in het Engels en Kiswahili, is immens populair in Kenia, Tanzania en Uganda. Het plot is spannend, de auteurs zijn levensecht en de onderwerpen allerdaags.

De initiatiefnemers – de VN, Wereldbank, British Council en de BBC – slaan spijkers met koppen: de boodschap van de soap blijkt goed over te komen. De kijkers steken er meer van op dan van de massale publiekscampagnes die regeringen, internationale organisaties en NGO’s sinds halverwege de jaren tachtig voeren. Die pogingen om het publiek voor te lichten over HIV/AIDS hadden nauwelijks geleid tot gedragsveranderingen.

De complexe HIV/AIDS epidemie in Afrikaanse landen vraagt om een multidimensionale strategie, zo concludeerden UNAIDS en UNESCO. In mei 1998 lanceerden ze het gezamenlijke project ‘A Cultural Approach to HIV/AIDS Prevention and Care’, met als doel om ook cultuur te betrekken bij de bestrijding van AIDS.
Inmiddels zagen een Plan van Aanpak, vier beleidshandboeken en een handboek voor sociaal getint, interactief jongerentheater het licht, en werden regionale workshops en conferenties georganiseerd. Het uitgangspunt is om de informatie en trainingen aan te passen aan de cultuur van elke doelgroep. De expressieve kunsten spelen hierbij een hoofdrol.

Verschillende landen hebben die gedachten overgenomen. Ethiopië kent inmiddels een eigen dramaserie op de radio. In Ghana, Tanzania en Zuid-Afrika zingen lokale hip-hop sterren over de gevaren van onveilige seks en voeren daarmee de hitlijsten aan. In Malawi probeert een groep kunstenaars, samengebracht in The Story Workshop, sociale veranderingen op gang te brengen met radio soaps, videos, muziek, toneel en een stripboek, dat verhaalt over het lot van twee kinderen die hun ouders hebben verloren aan HIV/AIDS.

De Oost-Afrikaanse soap Heart & Soul wordt inmiddels door TV Africa uitgezonden in 22 landen op het continent. De plannen zijn om in de komende vijf jaar een theaterversie te produceren en een voorlichtingspakket voor jongeren te ontwikkelen.