Culturele samenwerking in het Middellandse Zeegebied

december 2003 -

'Beyond Enlargement: Opening Eastwards Closing Southwards?' Onder deze noemer vond van 13 tot 16 december in de Spaanse stad Toledo het derde Enlargements of Minds-seminar plaats. In de plaatselijke Escuela de Traductores kwamen ruim 60 vertegenwoordigers uit het culturele en politieke veld van beide oevers van de Middellandse Zee bij elkaar om te praten over de Europese uitbreiding.

De Europese Culturele Stichting hoopt met het 'Enlargements of Minds'-programma de culturele consequenties van de uitbreiding van de Europese Unie bespreekbaar te maken. Na eerdere seminars over de Balkan (Amsterdam, juni 2003) en Oost-Europa (Krakow, oktober 2003), stonden in Toledo de Noord-Zuid-verhoudingen centraal. Het doel was om tot een aantal concrete aanbevelingen en voorstellen te komen, die de grensoverschrijdende culturele samenwerking moeten gaan bevorderen.

De vraag is echter of 'het nieuwe Europa' wel aan de orde is in het Middellandse Zeegebied? Is de impact van de uitbreiding op culturele samenwerking met de zuidelijke buren niet een 'non-issue'? Binnen de huidige complexe internationale context staan muren en oorlogen mobiliteit immers in de weg, terwijl aan de andere kant elke dag mensen op krakkemikkige bootjes 'fort Europa' proberen binnen te komen.

Immigratie speelt inderdaad een grote rol in Euro-Med-betrekkingen. Volgens 'migrantenauteurs' Abdelkader Benali en Antonio Lozano is voor de media een belangrijke rol weggelegd voor het opkrikken van het image van de immigrant.
'Pas nu probeert de tweede generatie een nieuwe hybride identiteit te ontwikkelen, geworteld in zowel het moederland als het nieuwe thuisland. Integratie betekent vaak meerdere identiteiten aannemen,' aldus Benali tijdens een panneldiscussie.
Volgens zijn collega Lozano heeft Europa het echter nog steeds moeilijk met het multi-culturele concept. 'We lijden aan historisch geheugenverlies. In de jaren zestig werden immigranten uitgenodigd om in onze economische behoeften te voorzien. Tegenwoordig dienen illegale immigranten zich onuitgenodigd aan, wat van een geheel andere orde is. We moeten proberen om deze immigranten te begrijpen en angstpatronen doorbreken. Met name cultuur zou hierbij een belangrijke rol moeten spelen.'

Kirsten van den Hul werkt bij European Cultural Foundation