Culturele boycot: nuttig of niet?

november 2003 -

Is een culturele boycot zinvol of werkt het juist averechts? Dat was de centrale vraag bij een paneldiscussie tijdens WOMEX, de wereldmuziekbeurs die van 22 tot 26 oktober plaatsvond in het Spaanse Sevilla.

Sinds de culturele boycot tegen apartheid Zuid-Afrika zijn sancties op kunstgebied een geliefd middel om bedenkelijke regimes tot verandering te dwingen. Zo staat Cuba sinds juni op de zwarte lijst van de EU nadat tegenstanders van het Castro-regime werden gearresteerd. De Havana Biënnale die er begin november van start gaat, moet het dit jaar zonder donorgeld uit Europa doen. De Senegalese zanger Youssou N’Dour gelastte onlangs zijn Amerikaanse tournee af uit protest tegen de oorlog in Irak. In Groot-Brittannië gaan geluiden op om Israël te boycotten en de Arabische wereld laat al lange tijd Israëlische kunstenaars links liggen.

De Palestijnse zangeres Amal Murkus woont in Israël en heeft een Israëlisch paspoort. De Arabische wereld blijft daarom voor haar gesloten, noch kan ze naar de bezette gebieden. De Israëlische muziekwereld laat haar overwegend links liggen omdat ze Palestijns is. De Palestijnse is geen voorstander van culturele sancties. ‘Ik accepteer geen geld van de regering Sharon. Dat zou slecht zijn tegenover de mensen met wie ik tegen het Israëlische regime vecht. Maar ik vind het verkeerd om niet naar een festival te gaan omdat er Israëlische musici optreden. Ik gebruik die festivals liever om mijn stem te laten horen.’

Door culturele sancties verliezen kunstenaars hun platform voor expressie, vindt Jonathan Walton van productiebureau YaD Arts in Londen. ‘Het is begrijpelijk dat Youssou N’Dour als moslim weigert om in de VS te spelen. Maar daarmee is de kans om met het publiek een dialoog aan te gaan over de Amerikaanse praktijken verloren gegaan.’

Het risico is ook dat de musici uit het geboycotte land gebruikt worden als speelbal. Amal Murkus: ‘Buiten Israël probeert de regering Palestijnse en Israëlische musici samen te brengen om te laten zien dat we zogenaamd vredig samenleven. Maar zoiets zouden ze nooit in Israël steunen.’

‘Een culturele boycot wordt altijd misbruikt’, meent de Britse musicus Ian Smith. ‘Musici raken ongemerkt gevangen in de klauwen van de politiek. Ik geloof daarom dat sancties niet werken. Vrijheid heeft veel betekenissen: musici willen communiceren.’