Conferentie culturele diversiteit: maar wat is het?

oktober 2003 -

Een verslag van de conferentie Reclaiming Cultural Diversity.
Mede-organisator Eric Kluitenberg geeft zijn observaties weer in Cultural Diversity or Cultural Freedom? [en]

Eind september organiseerde De Balie in Amsterdam de conferentie Reclaiming Cultural Diversity. Dit op initiatief van Joost Smiers, auteur van het pionierswerk Arts under Pressure - Promoting Cultural Diversity in the Age of Globalisation (2003).

Specialisten en activisten uit ten minste 22 landen overlegden met elkaar over de ontwikkeling van een juridisch instrument waarmee overheden hun lokale artistieke diversiteit kunnen beschermen. De opheffing van handelsbarrières, zoals de WTO dat voorstaat, effent de weg voor een bombardement van cultuur uit de economisch dominante landen.

Dat laat zich nu al zien in de macht van de transnationale media, het handjevol conglomeraten dat het leeuwendeel van de communicatiekanalen in handen heeft. Westerse cultuur komt iedere huiskamer binnen, maar het werk van plaatselijke muzikanten is nauwelijks ergens te horen. Ook Nederlanders kunnen dat al merken. Bijna alle bioscopen zijn in het bezit van een mega-aanbieder. Hollywood-producties zijn hierdoor lastig te missen, maar er zijn weinig schermen beschikbaar voor onafhankelijke binnen- en buitenlandse films.

Tijdens het publieke slotdebat op 27 september bleek dat geen van de deelnemers op voorhand had beseft hoe complex deze materie is. Zo was een van de voornaamste struikelblokken de terminologie. Want wat is cultuur? Dat is in Noord-Korea wat anders dan in Costa Rica. Valt klederdracht daaronder? En religieuze afbeeldingen?
En waarom, zo vroegen enkele deelnemers uit zuidelijke landen zich af, was er steeds die nadruk op 'copyright'? In landen met een sterke orale traditie, zei Alinah Kelo Segobye uit Botswana, zijn de verhalen van iedereen en niemand. Ook de term 'culturele diversiteit' zelf was niet onproblematisch. In India is dit volgens Nilanjana Gupta de strijdkreet waarmee fundamentalisten tegen globalisering strijden. Dat een milde vorm van regulering gewenst was, bleek ook niet unaniem te worden onderschreven. Zoals een van de participanten opmerkte: 'Ik wil niet de kleur van de politieman hoeven kiezen; het is de politieman zelf die de dreiging vormt.'

Desalniettemin zal de Unesco tijdens de 32ste Algemene Conferentie (29 september - 17 oktober) met een aanbeveling komen om zo'n beschermend instrument te gaan instellen. Met die primeur kwam de Canadees Garry Neil van het International Network for Cultural Diversity.