Verstilling in Afrikaanse film Abouna

september 2003 -

still uit Abouna

Een binnenplaats met kippen, een bungelende verkalkte douchekop in de hoek, gekleurde gestreepte plastic ketels en teilen. Fel licht en scherp begrensde schaduwen, getjilp van krekels. De camera draait een kamer in, waar Tahir en zijn jongere broer Amine onder klamboes liggen te slapen. Ze wonen in Tsjaad, vlakbij de grens met Kameroen.

In een lome hitte speelt zich een vrij eenvoudig verhaal af. De vader van Tahir en Amine laat het gezin zonder enige uitleg in de steek. Moeder kan de jongens niet alleen aan en brengt ze naar een Koranschool, waar ze na een eerste poging om te vluchten flink worden afgeranseld. Ze beloven elkaar dat ze hun vader gaan zoeken zodra ze weg kunnen komen. Tahir verbreekt de belofte wanneer hij verliefd wordt op een doofstom meisje dat in de buurt van de Koranschool woont. Het verdriet en de astma die hij al jaren heeft, worden Amine noodlottig. Tahir keert terug naar het ouderlijk huis en leeft daar voort met zijn meisje en zijn moeder.

Abouna heeft een traagheid en een verstilling die vaak voorkomt in West-Afrikaanse films. De traagheid kan prettig zijn of lichte wrevel wekken. Het is niet makkelijk je als toeschouwer in anderhalf uur aan Afrikaans tempo aan te passen. De verstilling is letterlijk, er wordt weinig gesproken en vooral weinig in woorden uitgelegd. Lange shots van personen en het landschap worden begeleid door dromerige muziek van Ali Farka Touré. Vaak vertellen aaneenschakelingen van beelden de gebeurtenissen.

Zoals wanneer zwemmende klasgenootjes Amine wenken, die aan de kant staat. “Hij kan niet zwemmen, roept er één.” Amine kijkt boos voor zich uit. Hij loopt weg en zoekt een stok. In een volgend shot loopt één van de jongens met een bebloede neus naar de leraar. Geen geschreeuw, geen gehuil, geen uitleg wat er is gebeurd. In een derde shot wordt Amine afgeranseld door de leraar, waarbij hij overigens ook geen kik geeft.

Het enige waarover werkelijke dialogen ontstaan is het vertrek van de vader. “Hij is onverantwoordelijk”, zegt de moeder, met één Frans woord door haar Arabisch heen. Amine zoekt het op in het woordenboek en Tahir legt hem uit dat onverantwoordelijk niet verantwoordelijk is. “Dus vader is niet verantwoordelijk voor zijn vertrek”, constateert Amine met enige opluchting. Later vraagt Amine waarom Tahir vader niet meer wil zoeken. “Als hij van ons had gehouden, was hij wel bij ons gebleven”.

Abouna is een film van Mahamat-Saleh Haroun. Deze film maakt samen met de twee Afrikaanse films Promised land van Jason Xenopoulos en Heremakono van Abderrahmane Sissako deel uit van Tigers on Tour van het Filmfestival Rotterdam. De drie films kwamen mede dankzij een bijdrage van het Hubert Bals Fonds tot stand. Ze draaien van 3 tot 14 september tijdens het festival Africa in the Picture en zijn daarna enkele weken te zien in Rialto, Amsterdam. Van half oktober tot half januari maken zij een tournee langs negentien filmtheaters in Nederland.