Human Development Report 2004 pleit voor culturele diversiteit

augustus 2004 -

Iedere burger moet zelf kunnen bepalen welke taal hij spreekt, welke godsdienst hij beoefent, en hoe hij zich kleedt. Dat is de boodschap van het Human Development Report 2004.

Het jaarlijkse rapport van de UNDP, de ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties, roept overheden op prioriteit te geven aan culturele diversiteit. De wereld telt tweehonderd landen en vijfduizend etnische gemeenschappen. Respect voor de verschillen in elkaars cultuur is noodzakelijk om goed te kunnen samenleven. Zolang etnische groepen om culturele dominantie wedijveren, is er minder kans om armoede te verhelpen, onderwijs in te voeren, of de gezondheidszorg te verbeteren.

Maar het pleidooi van de UNDP heeft niet alleen een praktische reden. Kunnen kiezen wie je wilt zijn, zonder daarom te worden veracht, gestraft, of buitengesloten, is volgens het rapport een belangrijk ontwikkelingsdoel op zich.

Het rapport ontkracht allerlei mythes over de gevaren van de multiculturele samenleving: bijvoorbeeld dat mensen die zich religieus kleden, of les krijgen in hun moedertaal, geen succesvolle staatsburgers zouden kunnen zijn. Mensen hebben ‘meervoudige identiteiten’; kunnen deel uitmaken van verschillende groepen tegelijk. Iemand met een Mexicaanse achtergrond kan juichen voor het Mexicaanse voetbalteam, en toch deelnemen in het Amerikaanse leger.

De UNDP weerspreekt ook de opvatting van cultuur als een afgebakend fenomeen met een kern en vaste eigenschappen. Culturen veranderen constant. Het is daarom volgens de auteurs onjuist om een cultuur weg te schuiven als ‘ouderwets’ of ‘ondemocratisch’, zoals sommige West-Europese politici doen met immigrantenculturen. Maar lokale tradities hoeven ook niet klakkeloos tegen externe invloeden beschermd te worden.

De grenzen sluiten voor buitenlands cultuurgoed, uit angst dat de lokale productie wordt gemarginaliseerd, is onnodig volgens de UNDP. ‘Tieners over de hele wereld luisteren naar rap, maar dat heeft niet het einde van klassieke muziek ingeluid, of van folk.’ De consument is juist gebaat bij een diverser cultuuraanbod, omdat het zijn keus vergroot, en daarmee zijn culturele ervaring. Wel kunnen overheden de eigen cultuur steunen met subsidies en belastingvoordelen. Het rapport geeft het voorbeeld van Brazilië en Argentinië die er zonder handelsblokkades toch in slagen een ‘gezonde culturele sector’ behouden.