Journalist uit Zimbabwe woont jaar in Nederland

maart 2004 -

De Zimbabwaanse journalist Wilf Mbanga kreeg de mogelijkheid om een jaar ongestoord door politieke beperkingen te schrijven en te werken. Hij greep die kans met beide handen aan. Op uitnodiging van de Stichting Tilburg Vrijstad kwam Mbanga eind november 2003 naar Nederland.

Wilf Mbanga

Mbanga is de oprichter van de Daily News, de krant die het afgelopen jaar van president Mugabe een verschijningsverbod opgelegd kreeg. Ondanks enkele gerechtelijke uitspraken dat het dagblad weer mag verschijnen, komt dat niet van de grond. Het werd herhaaldelijk door het regime tegengewerkt. Mbanga en enkele redacteuren van de krant werden eerder al opgepakt en vastgezet.

Mbanga is een rustige prater, ook als hij verschrikkelijke dingen vertelt. 'Niet alleen de Daily News heeft problemen. Op de website van Index on Censorship valt regelmatig te lezen hoe de krant gemangeld is. Daarnaast heeft de regering nu een wet ingesteld die stelt dat alle media zich dienen te registreren bij de Media and Information Commission (MIC), een regeringsinstelling. Wie dat niet doet en toch publiceert, kan gevangenisstraf krijgen.'

Mbanga wordt met dagelijkse e-mails van familie en vrienden op de hoogte gehouden van de nog steeds verslechterende situatie in Zimbabwe. Van deze registratie die het beste valt te vergelijken met de Kultuurkamer die de Duitsers tijdens de bezetting instelden, hoeft Mbanga zich hier even niets aan te trekken.

Hij werkt aan een boek met zijn vrouw Trish, de vroegere directeur van de Zimbabwe International Book Fair. Het gaat over het beroemde gemengde huwelijk van Botswana tribal chief Seretse Khama en de Engelse Ruth Williams. Mbanga: 'Dit huwelijk werd eind jaren veertig van de vorige eeuw onmogelijk gemaakt door de Britten. Zij voelden de hete adem van het opkomende apartheidsregime in Zuid-Afrika in hun nek. Het levensverhaal van Khama en Williams is een horrorstory en modern sprookje tegelijk, ineengevlochten door de politieke prioriteiten van die tijd in die regio.' Het moet voor Wilf en Trish een bijzondere ervaring zijn om aan dit boek te werken: zij vormen zelf ook een gemend huwelijkspaar. In deze eeuw worden ze niet door de Britten tegengewerkt, maar door de Zimbabwaanse president.

Wekelijks schrijft Wilf Mbanga geestige, maar ook schrijnende columns voor het Brabants Dagblad. Geestig als het gaat over zijn kennismaking met het carnaval, schrijnend als hij de medische zorg in Nederland en Zimbabwe vergelijkt. Zo beschrijft hij een bezoek aan een huisarts om zijn bloeddruk te laten meten en is aangenaam verrast door de prettige sfeer, moderne apparatuur en efficiënte praktijkvoering. Op de dag van zijn bezoek leest hij dat de dokters in Zimbabwe de gordijnen van het ziekenhuis kapot scheuren om de stof als verbandmateriaal te gebruiken.

Mbanga: 'Het is een verbijsterende ervaring om zo direct te kunnen merken hoe ver Zimbabwe al afgegleden is. Niet alleen het dagelijkse leven is vele keren ingewikkelder en beperkter geworden; denk alleen al aan de problemen om boodschappen te doen voor het avondeten. Maar ook de politieke situatie is onherkenbaar veranderd. Hier krijgt de minister-president de wind van voren als hij controversiële uitspraken doet, in Zimbabwe kan er helemaal niets meer gezegd worden. Toen een dagblad publiceerde dat er lege kratten in het vliegtuig werden geladen waarmee mevrouw Mugabe elders haar boodschappen ging doen, werden de hoofdredacteur en journalist onmiddellijk gearresteerd.'

Wilf Mbanga heeft een hoofd vol schrijfplannen voor dit jaar. Hij geeft ook geregeld college aan rechtenstudenten van de Universiteit van Tilburg. 'Ik laat hen zien dat je de wet ook kunt gebruiken voor verkeerde en ondemocratische zaken. In Zimbabwe vlucht op dit moment de ene rechter na de andere. Mugabe onwelgevallige uitspraken blijven niet zonder gevolgen.' Bij zijn laatste colleges kreeg Mbanga na afloop een staande ovatie.

De Stichting Tilburg Vrijstad is een initiatief van de inmiddels overleden Tilburgse burgemeester Johan Stekelenburg, jurist en dichter Afshin Ellian en Paul Seters, directeur van het Globus Instituut van de Universiteit van Tilburg.

Geerte Wachter is beleidsmedewerker Prins Claus Fonds