Documentaire over aids-wezen laat vragen onbeantwoord

november 2004 -

Orphans of Nkandla op het IDFA

Mbale en haar broertje verloren hun moeder aan aids en begraven halverwege de film hun vader. Nobule zorgt voor haar doodzieke moeder en haar vier broertjes en zusjes. Een zestienjarige jongen heeft zich over zijn ouderloze nichtjes ontfermd. 'Drie verhalen die exemplarisch zijn voor het verwoestende effect van een epidemie', licht de voice-over toe. Zo begint de BBC-documentaire Orphans of Nkandla van Brian Woods.

photo

Opvallend veel scènes spelen zich binnen af, in de hutten van een kraal in Zuid-Afrika. Tussen hun schamele bezit, op de aarden grond, proberen mensen honger, vuil, ziekte en dood het hoofd te bieden. Woods creëert een wel heel schril contrast door deze donkere uitzichtloosheid af te wisselen met beelden van de kleurige natuur, een distel met een vlinder erop, en een zonbeschenen vergezicht over de Afrikaanse heuvels.

Veel meer dan het zichtbaar maken van de onpeilbare ellende doet deze film dan ook niet. Terwijl het interessant zou zijn te weten waarom precies iedereen die aids heeft dat koste wat het kost verborgen houdt, zelfs voor zijn naasten en de dokter. En wat zit er achter het verhaal van de zieke vrouw die zich heeft laten testen terwijl haar man dat tot aan zijn dood weigerde? 'Vrouwen moeten hun man gehoorzamen', zegt zij, 'en zodoende doe je allerlei onzinnige dingen voor je huwelijk'. Wonderlijk is het ook te zien dat een meisje dat huilt omdat haar vader dood is, van haar vrienden slechts een schouderklopje krijgt en gemaand wordt flink te zijn.

De film eindigt met angstwekkende cijfers en een overduidelijke boodschap: 'wanneer de rijke landen in het noorden niet meer doen om de aids-epidemie te stoppen, erft de wereld een continent dat uitgeput is door een plaag die het leven van kinderen nog generaties lang zal ruïneren.'

Orphans of Nkandla draait tijdens het IDFA,dat van 18 tot 28 november plaatsvindt in Amsterdam. De film is onderdeel van een subthema van het festival over Afrika. Andere titels in dit programma zijn onder andere 10 Gears of changes (Zuid Afrika, 2004) van Ross Lloyd, Don't fuck with me, I've got 51 brothers and sisters (Zuid Afrika/Frankrijk, 2004) van Dumisani Phakathi, Story of a beautiful country (Zuid Afrika/Canada, 2004) van Khalo Matabane en The Swenkas (Denemarken, 2004) van Jeppe Rönde.