Hoe Latijns-Amerika klassieke muziek naar eigen hand wist te zetten

februari 2005 -

'Het verschil tussen Europese en Boliviaanse barokmuziek laat zich eigenlijk in één woord uitdrukken: blijheid,' zegt Cecilia Kenning de Mansilla van APAC, de Asociación Pro Arte Y Cultura. 'In Europa was de barokmuziek als gevolg van de reformatie toch wat minder uitbundig dan in Latijns-Amerika. Daar werd echt de glorie van de Heer bejubeld. En er is nog een verschil: omdat men in Latijns-Amerika niet beschikte over zulke goede instrumenten en muziekopleidingen is de Boliviaanse barokmuziek in technisch opzicht vaak wat simpeler.'

photo

Boliviaanse Barok. Een uniek project. In twee voormalige Jezuïeten-missieposten in zuidelijk Bolivia - Chiquitos en Moxos - werden in 2001 vele duizenden partituren met barokmuziek ontdekt. De locale organisatie APAC heeft dat culturele erfgoed de afgelopen jaren met steun van onder meer het Prins Claus Fonds en de Stichting DOEN ontsloten. Het is inmiddels niet alleen door het gerenommeerde Britse barokensemble Florilegium, aangevuld met een viertal Boliviaanse vocale solisten, op het repertoire genomen, maar dankzij de hulp van voornoemde organisaties ook op cd verschenen bij het prestigieuze Channel Classics. Maandag 31 januari was de Boliviaanse barok voor het eerst in het Amsterdamse Concertgebouw te horen.

De partituren zijn een ware culturele schat. Bijna een muzikaal equivalent van de Dode Zee-rollen, zou je kunnen zeggen. Al is er nog veel onduidelijk over het wie, wat en wanneer, omdat de vellen in de meeste gevallen niet ondertekend of van een datum voorzien zijn. 'Sommige musicologen denken dat deze muziek in Bolivia ook door de indianen gecomponeerd werd; anderen betwijfelen dat weer. Er is wel één partituur met een indiaanse ondertekening gevonden,' zegt Kenning de Mansilla. 'Er werd in die tijd in andere Latijnse landen ook gecomponeerd, maar daar is veel minder van bewaard gebleven.'

En er is nog een ander aspect, vertelt Kenning de Mansilla. 'In Italië zaten musicologen bijvoorbeeld helemaal op een dood spoor in hun onderzoek naar de barokcomponist Domenico Zipoli. Die man leek daar van de ene op de andere dag van de aardbodem verdwenen. Nu blijkt dat hij destijds naar Argentinië is geëmigreerd, waar hij verder is gegaan met muziek schrijven. Daar hebben wij in Bolivia kopieën van.'

Voor de cd-opnamen werkt het Britse ensemble Florilegium met Boliviaanse vocalisten die dankzij het Prins Claus Fonds en de Stichting DOEN een speciale spoedcursus barok kregen. 'Dat is heel belangrijk voor hun carrière, maar ook voor Bolivia als land,' zegt Cecilia Kenning de Mansilla. 'Zo kunnen we een belangrijk deel van onze culturele geschiedenis aan de wereld tonen. Er wordt zo vaak gezegd dat de Latijns-Amerikanen door de Europeanen overwonnen zijn. Maar deze unieke muziek hebben wij op de Europeanen overwonnen. En dat is voor ons deel van de wereld heel belangrijk.'