Kunstenaar behoort op de drempel te staan

februari 2005 -

De Turkse auteur Elif Shafak (1971) weigert te kiezen tussen Oost en West. De kunstenaar moet juist op de drempel staan, verdedigt Shafak in haar essay over Turkije op de drempel tussen Oost en West. Ze presenteerde het essay De verzamelplaats van de Djinns tijdens de tiende editie van Winternachten, het internationaal literatuurfestival in Den Haag.

'Als schrijver die ook nog vrouw is, en gehecht aan zowel het islamitische als het joodse en christelijke heterodoxe, ketterse mystiek, wijs ik het gebruik af van de rationele, onttoverde, gecentraliseerde en verturkste moderne taal die ik voorgeschoteld krijg. [.] Het feit dat mijn werk vol staat met zowel oude als nieuwe woorden, en ook met soefi-uitdrukkingen, is aanleiding geweest voor flinke kritiek van de conventionele culturele elite. Ik weiger te kiezen', aldus Shafak.

Shafak debuteerde in 1994 met de verhalenbundel Kem gözelere Anadolu en publiceerde tot nu toe vijf romans. Haar laatste roman, The Saint of Incipient Insanities (2004), schreef ze in het Engels. Enkele Turkse critici vielen over dat laatste boek. Ze stelden de vraag, of Shafak nu tot de Turkse of tot de Engelse literatuur behoort. Die vraag vindt de Shafak overbodig: 'Literatuur drijft op het verlangen om ergens bovenuit te stijgen, om grenzen te overschrijden - of het nu om nationale, etnische, religieuze of gender-identiteiten gaat.'

Thema's zoals het zoeken naar je roots , vervreemding, spiritualiteit en bijgeloof komen geregeld voor in Shafaks boeken. The Saint of Incipient Insanities gaat over een groep studenten in Boston van Spaanse, Marokkaanse en Turkse achtergrond die een huis delen. 'De bedoeling was om te schrijven over het leven als buitenlander. Maar gaandeweg ontdekte ik dat het Amerikaanse karakter, een intellectuele vrouw, meer in het verhaal domineerde. Een vrouw die zich in eigen land niet thuis voelt,' vertelt Shafak.

Shafak is geboren in Frankrijk maar groeit op in Spanje. Uiteindelijk verhuist ze naar Turkije. Daar brengt ze haar middelbare en universitaire studietijd door. Inmiddels woont ze bijna twee jaar in de Verenigde Staten. Ze doceert Turks en Vrouwenstudies aan de universiteit van Arizona.