Utan Kayu op de bres voor het vrije woord

juli 2005 -

Het politiek-cultureel centrum Utan Kayu staat in Indonesië op de bres voor de vrijheid van meningsuiting. 'En dat is geen makkelijke missie,' aldus schrijver en literair criticus Hasif Amini.

Komunitas Utan Kayu is een kleine maar groeiende gemeenschap van kunstenaars, wetenschappers en journalisten, opgericht in 1994. Vanuit een onopvallend gebouwtje in Jakarta proberen zij de liberalisering van hun ruim 240 miljoen inwoners tellende samenleving te bevorderen. Een van hen is de schrijver en literair criticus Hasif Amini, verbonden aan het kunsttijdschrift Kalam en het weekblad Kompas.

'We organiseren publieke debatten,' vertelt Amini. 'Bijvoorbeeld over de rol van vrouwen, of de positie van etnische minderheden.' Bovendien heeft Utan Kayu een theater, galerie, bibliotheek, boekwinkel en café. 'Kunst speelt voor ons een belangrijke rol. Omdat het nieuwe ideeën stimuleert en verrassende perspectieven biedt op bekende problemen.'

Maandelijks presenteert het centrum een programma met muziek, theater, exposities en discussies. Daarnaast zijn er regelmatig festivals: in augustus rond literatuur, en volgend jaar staat de film centraal. Aan media-aandacht is geen gebrek, want Utan Kayu heeft een nationale radiozender in huis en onderhoudt goede contacten met de pers.

Staatscensuur is aanzienlijk afgenomen sinds de val van president Suharto in 1998, die de archipel ruim 30 jaar met harde hand bestuurde. Over de huidige en eerste gekozen president Susilo Bambang Yudhoyono is Amini 'gematigd optimistisch', gezien enkele zichtbare resultaten op het gebied van democratisering en corruptiebestrijding.

'De laatste jaren wordt het vrije woord echter steeds meer bedreigd vanuit een andere hoek,' zegt Amini. 'Namelijk door conservatieven en fundamentalisten.' Zij proberen het grootste moslimland ter wereld terug te brengen tot de 'zuivere islam'. Hun acties variëren van terroristische aanslagen en boekverbrandingen tot campagnes voor het strafbaar stellen van 'pornografische' kunstuitingen en het beledigen van gezagsdragers. In antwoord daarop is vanuit Utan Kayu in 2001 het Liberal Islam Network opgericht. Dit gezelschap van verlichte moslims publiceert, debatteert en timmert ook internationaal aan de weg. Een nieuw hoofdstuk dus in de Indonesische strijd tussen de pen en het zwaard.