Culturele noodhulp na de tsunami

maart 2005 -

Ruim twee maanden na de tsunami rond de Indische Oceaan is op veel plaatsen leven nog steeds weinig meer dan letterlijk overleven. Hulpverleners richten zich op het redden van levens, maar hoe krijgen die levens zo snel mogelijk weer zin? Al te vaak wordt cultuur vergeten als essentieel onderdeel van humanitaire noodhulp.

Direct na de tsunami reisde de Indiaas-Amerikaanse schrijver Amitav Ghosh naar de Andamanen en Nicobaren. In het boek Na de tsnunami ontmoet hij de directeur van het malariaonderzoekscentrum, die zijn vrouw, dochter en levenswerk heeft verloren. Samen gaan ze op zoek naar resten van zijn huis en werkplek. De directeur ontdekt er de schilderdoos van zijn dochter, maar laat die tot verbijstering van de schrijver liggen, omdat ze als tastbaar aandenken voor hem ondraaglijk is. Het enige wat de directeur meeneemt is een aantal zorgvuldig uitgezochte dia's uit het archief van zijn centrum. 'Om welke reden dan ook, zijn geest had zich vastgebeten in een stelletje voorwerpen die hun betekenis ontleenden aan dat deel van zijn leven dat hij in nadenken en meditatie had doorgebracht. […] [H]et leven van de geest neemt vele vormen aan en toen de dag voorbij was begreep ik dat de directeur door zijn wijze van kiezen de meest opmerkelijke, de krachtigste verdediging ervoor in stelling had gebracht waarvan ik ooit getuige zou zijn.'

Archieven, kunstwerken, gebedsplaatsen en monumenten bieden in tijden van menselijke nood hoop en troost, normaliteit en identiteit. Vanuit die overtuiging stelt Cultural Emergency Response (CER) geld ter beschikking voor het behoud van hedendaagse en historische cultuurgoederen, die door een ramp verloren dreigen te gaan. Het gaat niet alleen om officieel erkend cultuurgoed, maar ook om informele en dagelijkse objecten die voor gemeenschappen van betekenis zijn.

In Sri Lanka werd de historisch belangrijke stad Galle zwaar getroffen door de tsunami. Dankzij CER kon het werk op de Maritime Archaeological Unit onmiddellijk hervat worden. Met 25.000 euro van CER was het enige Srilankaanse team van onderwater-archeologische experts in staat de collectie-items te redden die in de afgelopen jaren zijn opgedoken. Teamleden waagden er tussen twee tsunami-golven door zelfs hun leven voor.

photo

Maritime Archaeological Unit na de ramp, foto: Amsterdams Historisch Museum / Avondster project

In Galle zijn 23.000 huizen verwoest, waardoor voor mensen die niet uit de stad zelf komen, zoals de teamleden, in het kader van de bestaande hulpverlening niet op korte termijn onderdak is. Blijft het team echter niet bijeen in Galle, dan komt de toekomst van de Maritime Archaeological Unit en van de onderwater-archeologie in Sri Lanka in gevaar. De donatie van CER wordt niet alleen gebruikt voor huisvesting. Met het geld worden ook containers met sluitende deksels aangeschaft. Hierin conserveert men , de opgedoken artefacten in zoet water, afgedekt om gezondheidsrisico’s te voorkomen. Open en stilstaand zoet water vormt een habitat voor de 'zebramug' die knokkelkoorts overbrengt.

Cultural Emergency Response is een initiatief van het Prins Claus Fonds.

Marlous Willemsen is beleidsmedewerker Prins Claus Fonds en uitvoerend secretaris voor Cultural Emergency Response