De Ander: over de rol van kunst en cultuur in de Balkan

november 2005 -

De European Cultural Foundation (ECF) is begin 2005 gestart met een Reflection Group over de Balkan. Deze groep heeft zich vooral bezig gehouden met de rol die kunst en cultuur speelden in de politieke omwentelingen in Joegoslavië en Albanië en in de mogelijkheden die kunst en cultuur bieden als factoren voor verzoening en ontwikkeling.

1 december 2005 organiseert het ECF in samenwerking met het Hivos in het Vredespaleis in Den Haag de conferentie 'The Heart of the Matter', waar meer dan honderd beleidsmakers, kunstenaars en journalisten discussiëren over de rol van cultuur bij de integratie van de Balkan in de Europese Unie. Violeta Simjanovska, cultureel manager uit Macedonië, geeft haar visie over dit onderwerp.

De Balkan

Wat is het eerste waar u aan denkt als de Balkan wordt genoemd? Zijn het de culturele prestaties van deze regio? Of heeft u een andere associatie?
"Veel mensen hebben een negatief beeld van de Balkan, vooral in Westerse culturen. Het is algemeen bekend dat 'balkanisering' (een woord dat ontstaan is aan het begin van de 20ste eeuw) niet alleen de verandering van politieke mogendheden en culturen aanduidt, maar ook een synoniem is voor de achteruitgang naar het primitieve en het barbaarse. Ten slotte wordt de Balkan vaak omschreven als de ander met betrekking tot Europa."

De rol van kunst en cultuur in de Balkan

"De Balkan wordt geconfronteerd met gespannen verhoudingen op allerlei niveaus die soms hebben geleid tot ongewenste ontwikkelingen, vooral in de afgelopen vijftien jaar van ingrijpende veranderingen. Met de totale politieke, economische, sociale en veiligheidscontext van deze regio in gedachte, klinkt het wellicht absurd om te praten over de rol van kunst en cultuur als een belangrijke factor voor ontwikkeling en stabilisatie. Toch moet worden benadrukt dat kunstenaars, intellectuelen en mensen in de culturele sector een positieve invloed hebben op de gespannen verhoudingen zij het door een kalmerend effect of door het bieden van een breder cultureel en intellectueel perspectief."

"Het moet ook gezegd worden dat kunst en cultuur met al haar activiteiten in de Balkan de laatste jaren een noodzakelijk onderdeel is geweest van het veel bredere proces van het rechtzetten van de betrekkingen tussen landen, culturen, historische achtergronden en grondgebieden. In dit belangrijke proces waren het de kunstenaars, de intellectuelen en de vertegenwoordigers van de NGO sector die als eersten de dialoog aangingen en een meer democratische omgeving schiepen."

De gezamenlijke visie

"Om de grenzen en stereotypen te doorbreken en te delen in de gezamenlijke Europese visie van het culturele pluralisme en dit vervolgens te implementeren in het dagelijks leven, moeten we compleet anders gaan denken. Dit proces is al op gang gekomen, en het is slechts een kwestie van tijd voordat cultuur en kunst communicatiemiddelen zijn geworden voor de ander om creatief te zijn en om een essentieel onderdeel te zijn van democratisering, integratie, pluralisme en vrijheid. Dit zijn ten slotte de belangrijkste basiselementen voor onze verdere sociale, culturele en economische ontwikkeling."

Violeta Simjanovska is directeur van PAC (Performing Arts Centre) Multimedia in Skopje, Macedonië. Ze is betrokken bij een groot aantal culturele samenwerkingsprojecten in Macedonië en Europa.