Amartya Sen over de culturele grondslag van democratie

oktober 2005 -

De Indiase filosoof en Nobelprijswinnaar voor de economie Amartya Sen heeft een nieuw boek geschreven: 'The Argumentative Indian; Writings on Indian History, Culture and Identity'. Sen heeft veel invloedrijke boeken geschreven over diverse onderwerpen, variërend van ontwikkelingseconomie en welvaart tot vrijheid. De kracht van The Argumentative Indian ligt in de brede, culturele benadering van het begrip democratie.

Vaak wordt gedacht dat er al sprake is van democratie als de bevolking mag stemmen. Maar Sen betoogt dat er meer voor nodig is dan alleen het organiseren van verkiezingen om een democratie te laten gedijen. De bevolking moet vrij van gedachten kunnen wisselen en men moet in het openbaar kunnen debatteren. Dit inzichtelijke boek is momenteel heel actueel, nu de gevestigde machten zich inzetten om 'democratie te exporteren' naar andere landen.

Sen beschrijft de unieke Indiase traditie van het redeneren in het openbaar. Deze culturele eigenschap is van cruciaal belang geweest voor 'de ontwikkeling van de democratie in India en de opkomst van seculiere prioriteiten'.
Sen verwijst naar India's literaire klassiekers en wetenschappelijke bijdragen om te bewijzen dat heterodoxie (het uiten van uiteenlopende opvattingen in het openbaar) een centrale rol speelt in de geschiedenis van India. Ook de verscheidenheid aan religies in India en de filosofische en politieke tradities illustreren dit. De eeuwenoude Upanishads zijn geen religieuze maar filosofische teksten, die de huidige discussies verduidelijken. Ze brengen twijfel en argumenten naar voren over de wereld en hoe die is ontstaan. De epossen Mahabharata en Ramayana bevatten geen voorgeschreven 'waarheden' maar zorgvuldige overwegingen over wat mensen en de staat doen en de gevolgen daarvan.

Sen gaat ook diep in op de geschiedenis van het nog altijd florerende Indiase scepticisme en agnosticisme. Deze intellectuele traditie van het grote waarde hechten aan 'twijfel' en tegenspraak heeft, zo redeneert de auteur, India tot een robuuste democratie gemaakt. Hij adviseert de Indiase bevolking dan ook dit culturele trekje driftig te blijven uitoefenen om de problemen van maatschappelijke ongelijkheid en de conflicten op het subcontinent op te lossen.

Amartya Sen, 'The Argumentative Indian; Writings on Indian History, Culture and Identity', Penguin UK, 2005.