De Ramayana, eeuwenoude traditie van nieuwe versies

september 2005 -

De Ramayana

Een globale samenvatting van dit Indiase epos (ook al bestaat er geen enkele versie die als gezaghebbend of toonaangevend moet worden beschouwd) is dat Rama wordt verbannen door zijn vader, de koning, zodat Rama’s halfbroer aan de macht komt in plaats van Rama zelf. Tijdens Rama’s ballingschap wordt zijn vrouw Sita ontvoerd door koning Ravana. Uiteindelijk wordt ze gered door Rama en zijn leger. Maar Rama wordt verscheurd door wantrouwen over Sita’s relatie met Ravana en Sita biedt aan om agnipariksha (de vuurproef) te ondergaan om haar trouw aan Rama te bewijzen.
Het personage van Sita wordt door velen beschouwd als een ideaalbeeld, en Rama’s overheersing na zijn ballingschap staat voor de ideale manier waarop een koning zijn land regeert.

sanctuary cover

Het dit jaar uitgebrachte toneelstuk Sanctuary! van Hema Ramakrishna is haar interpretatie van scènes uit het Indiase epos Ramayana. De Ramayana- traditie wordt gekenmerkt door de vele versies die er van dit verhaal bestaan en door het voortdurend herwaarderen van de personages. Er bestaan letterlijk honderden verschillende Ramayanas in India. De personages zijn anders en ze eindigen anders, afhankelijk van de maatschappelijke positie en de ideologie van de verteller.

Er zijn bijvoorbeeld veel Ramayanas waarin Sita een sterkere rol speelt, en waarin de ‘vijandige’ koning Ravana zelfs een vriendelijke rol heeft. In een versie vermoordt Sita Ravana omdat Rama er niet toe in staat is! In navolging van deze traditie, staat Hema Ramakrishna’s Sanctuary! met kritiek stil bij de wrede daden van de mannelijke personages in dit epos. In haar toneelstuk verminkt Ravana Sita, waarop Rama haar afdankt omdat ze haar schoonheid heeft verloren. De toneelschrijfster verandert ook het einde: Sita pleegt zelfmoord en laat Rama alleen achter met zijn schuldgevoelens.

Ramakrishna beschouwt haar toneelstuk als een feministische versie van de Ramayana. Of dat nu waar is of niet, het feit dat de schrijfster de personages en de verhaallijn heeft aangepast om haar persoonlijke opvattingen onder de aandacht te brengen is van belang in een bredere culturele context.

Sinds de jaren negentig hebben een aantal politieke groeperingen hun voorkeur voor een bepaalde versie van de Ramayana uitgesproken en andere versies van dit verhaal (en dus andere manieren om de wereld te zien) verworpen. Dit staat lijnrecht tegenover de ware aard van dit epos waarvan deze groeperingen zo goed op de hoogte beweren te zijn. Met Sanctuary! herinnert Ramakrishna haar publiek aan het feit dat dit verhaal bedoeld is om steeds weer opnieuw verteld te worden om ontelbare opvattingen tot uiting te brengen. Er is niet één auteursperspectief dat de versies van anderen mag domineren.

Hema Ramakrishna, 'Sanctuary! A play in six scenes', Vijitha Yapa Publications, januari 2005.