Xhosa eindelijk onderdeel van Zuid-Afrikaanse letteren

juni 2006 -

Ondanks elf officiële talen verschijnen in Zuid-Afrika vrijwel alleen boeken in het Engels en Afrikaans. Dichter en schrijver James Matthews, eigenaar van uitgeverij Realities, probeert daar verandering in te brengen. Met steun van het Ministerie van Kunst en Cultuur publiceert hij een reeks boeken in het Xhosa. Sindiwe Magona’s boek Abantwana Baba Ntwana Bam, eind april gelanceerd in Langa Township in Kaapstad, is de tweede uitgave.

foto
Sindiwe Magona

“De dominantie van de Europese talen in de Zuid-Afrikaanse uitgeverswereld is niet alleen een erfenis van de apartheid,” zegt Matthews, wiens eigen werk door het blanke regime werd verboden. “We kunnen apartheid niet van alles de schuld geven. Het heeft ook te maken met de mentaliteit van de commerciële uitgevers. Niets staat ze in de weg om boeken in Afrikaanse talen uit te geven. Maar financieel vinden ze het te riskant.”

Zo verscheen Magona’s boek al in 1990 in een Engelse vertaling met als titel To My Children’s Children. "De originele versie werd toen ook uitgegeven,” vertelt Matthews. “Maar het was bijna alsof de uitgever de schrijver een gunst verleende. Het boek in het Xhosa was slechts een bijzaak.”

Door het gebrek aan boeken in Afrikaanse talen blijft het lezerspubliek klein. “Het is een Catch 22-situatie,” vindt Matthews. “Op de scholen in de Kaap zitten vooral kinderen die Xhosa spreken. Maar literatuur in die taal is er nauwelijks te vinden. Daar vecht ik voor. We willen deze boeken wijd verspreiden, maar er is zoveel bureaucratie. Het wordt een lang proces.”

Realities bracht eerder dit jaar een gedichtenbundel in het Xhosa uit, getiteld Amazwi Amatsha. De verzameling was het resultaat van een advertentie in een lokale krant waarin dichters werd gevraagd werk op te sturen. Voor het eind van het jaar wil de uitgeverij nog drie andere boeken in het Xhosa uitgeven.