Debat op de Filippijnen over schoonheid

maart 2006 -

In januari 2006 werd op de Filippijnen de conferentie The Politics of Beauty georganiseerd door kunsthistoricus Marion Pastor Roces (Manila) en theatermaker Rustom Bharucha (Calcutta, India). De conferentie bracht experts en kunstenaars van over de hele wereld bijeen om te praten over wat schoonheid is en hoe politieke ontwikkelingen schoonheidsbelevingen beïnvloeden.

Schoonheid is een complex onderwerp en vanwege de vele interpretatiemogelijkheden bewoog de discussie zich tussen de schoonheid van de portretten van martelaren (lees: zelfmoordenaars) in de Arabische wereld door auteur en uitgever Mai Ghoussoub (Libanon/Engeland) tot het werk van de Cubaanse modernist Wifredo Lam door kunsthistoricus Gerardo Mosquera (Cuba). De presentatie van de schilderijen van Lam stimuleerde vervolgens het debat over de schoonheidsidealen in en buiten het Westen.

De onderwerpen en discussies tijdens de tweedaagse conferentie in Manila werden dus sterk gekleurd door politieke en maatschappelijke analyses, wat niet los kan worden gezien van de huidige ontwikkelingen in de wereld. Zelfs het werk van Wilfredo Lam en de discussie daarover zijn politiek te noemen. Zijn schilderijen sluiten qua vorm en inhoud aan bij die van Picasso, met wie hij veel contact had en op wie hij ook invloed uitoefende. Maar vanwege de internationale cultuurpolitieke verhoudingen is de Cubaan nooit in de westerse kunstgeschiedenisboeken terechtgekomen. Bovendien vertelde Mosquera dat een van de beste schilderijen van Lam in het Museum of Modern Art in New York naast de toiletten hangt.

In de discussies werd vaak verwezen naar de kunstpolitiek van zowel Hitler als Stalin. Entartete kunst en zogeheten Staatskunst werden gezien als uitwassen van systemen die creativiteit onderdrukken en voorschrijven wat wel en niet mag. Ook werd geconstateerd dat dit soort onderdrukkende systemen nog steeds bestaan. Zelfs Europa lijkt erdoor geïnfecteerd. Het recente debat over de Turkse actiefilm Kurtlar Vadisi ( De Vallei van de Wolven) , die de Amerikanen als schurken portretteert, is hiervan een triest voorbeeld. De Duitse politicus Stoiber wilde de omstreden film zelfs verbieden.

De discussie was gelukkig niet alleen maar politiek gekleurd. Kunstcriticus en curator Lee Weng Choy (Hong Kong) betoogde dat liefde en schoonheid veel met elkaar te maken hebben en elkaar positief kunnen beïnvloeden. Deze optimistische gedachte werd gestaafd met de presentatie van het werk van Simryn Gill (Singapore/Maleisië). Als dank voor de organisatie van een zeer geslaagd symposium ontving Marion Pastor Roces een prachtig collier van zijn hand. Van de pagina's van een wereldatlas had hij kralen gemaakt die gezamenlijk een ketting vormden. De wereld om je nek, ter versiering van jezelf. Een mooie metafoor.

Els van der Plas is directeur van het Prins Claus Fonds.

De conferentie The Politics of Beauty werd geïnitieerd vanuit het thema Beauty in Context , dat het Prins Claus Fonds in 1998 lanceerde. Het fonds was ook de enige financier van The Politics of Beauty.