Oorlog en kunstpraktijk in Libanon

oktober 2006 -

Christine Tohme, Directeur van Ashkal Alwan, The Lebanese Association for Plastic Arts

Mij werd gevraagd iets te zeggen over de effecten van de recente oorlog op de kunstscene in Libanon. Dat lijkt een duidelijke vraag, maar is het in feite niet; hij impliceert namelijk dat de 'normale' toestand plotseling door geweld is onderbroken. Ik zou het liever zo willen zeggen: De oorlogen in Libanon zijn als een kralensnoer dat bestaat uit kralen in verschillende vormen en kleuren. Het betreft steeds een andere aflevering van dezelfde oorlog, die niet opgehouden is en dat, naar het lijkt, ook nooit zal doen. Het is in zekere zin een hinderlijk terugkerende nachtmerrie uit onze kindertijd die deel is gaan uitmaken van onze gemoedsbewegingen. Voor mij, alsook voor de kunstenaars in Libanon met wie ik werk, is een echt naoorlogse periode nooit bereikt. Wat wij meemaakten voordat de oorlog halverwege juli 2006 uitbrak was niet naoorlogs. Het was een tijdelijk respijt, een van de vele sinds 1975 (toen de burgeroorlog in Libanon uitbrak), en ik zou zelfs zeggen eerder, sinds 1967. Zo was daar de Israëlische invasie van Libanon in 1982 ; de 'Druiven der gramschap' -campagne tegen Libanon in 1996; om recentere gebeurtenissen als de moord op oud-premier Rafik Hariri in februari 2005 maar niet eens te noemen. Oorlog is in zekere zin ingebed in het werk van kunstenaars in Libanon, zelfs als het niet 'over' de oorlog gaat.

Bijzonder evenwel aan deze specifieke crisis, in termen van artistieke productie, was het volgende: in 1975,1982,of 1996 bestond er geen solide videokunstscene in het land. Videokunst ontwikkelde zich hier eind jaren ' 80 met mensen als Mohamad Soueid, en in een latere fase Akram Zaatari; beiden zijn onafhankelijke videomakers. Nu zijn er, hoewel er in Libanon geen officiële culturele ondersteuning bestaat, platforms, individuele initiatieven, culturele associaties zoals Beirut DC, The Arab Image Foundation, Ashkal Alwan enzovoorts... Tijdens deze specifieke crisis kon Ashkal Alwan door middel van noodfondsen een aantal kunstenaars ondersteunen die hem wilden vastleggen; individuele stemmen, ver verwijderd van de weergave in de media. Naarmate de afstand tot de crisis toeneemt, zullen er zeker nog meer werken worden gemaakt.

Christine Tohme (1964, Libanon) is cultureel organisator, kunstactiviste en curator. In 1994 richtte ze Ashkal Alwan op, de Libanese vereniging voor beeldende kunsten, een non-profitorganisatie die eigentijdse artistieke toepassingen initieert en ondersteunt. Zij promoot en ontwikkelt kritische reflectie en cultuurtheorie en stimuleert regionale en internationale culturele uitwisseling. Dit jaar ontvangt zij een Prins Claus Prijs als erkenning voor haar inzet en prestaties met betrekking tot het stimuleren van lokale multidisciplinaire kunstproducties en kunstkritiek.