Zuid-Afrikaans toneelschrijver Mike van Graan: commercie en engagement

april 2007 -

"Mijn nieuwste toneeltekst gaat over het wereldkampioenschap voetbal dat we hier in 2010 krijgen. Daar gaat zo veel geld in zitten. Dat verdienen we nooit terug."

Mike van Graan is een cultuurpolitiek dier en manifesteerde zich de afgelopen twintig jaar veelvuldig als activist. Van oorsprong is hij toneelschrijver. Hij is veelgelauwerd en wordt gezien als het boegbeeld van het hedendaagse Zuid-Afrikaanse kritische theater.

"Sinds 1994 is de samenleving hier erg veranderd. Daardoor ontstond ruimte voor kunst die de contradictie zoekt en zich bedient van stijlmiddelen als ironie." Er is een levendige theaterpraktijk in Zuid-Afrika. "Maar veel producties richten zich op wat het publiek wil. Mijn thema's komen van de straat: geweld, machtsmisbruik, misdaad en corruptie. De laatste jaren ben ik mijn eigen toneelteksten gaan produceren. Ik zoek acteurs, huur theaters af en zorg voor publiek. Dat is een enorm risico, maar vanwege gebrek aan subsidies de enige manier om mijn werk gespeeld te krijgen. Omdat ik graag veel mensen wil bereiken, zorg ik ook voor voorstellingen op markten, in kerken en op scholen."

Bijzonder aan Van Graan is dat hij een vrije producent is en dus commercieel werkt, maar dat combineert met engagement. "Ik was teleurgesteld in collega-schrijvers. Velen durven niet kritisch te zijn, omdat ze bang zijn om voor racist uitgemaakt te worden. Dergelijke zelfcensuur verwerp ik. Kritiek helpt een democratie vormen."

De theaterwereld in Zuid-Afrika is gepolariseerd, vindt Van Graan: "Veel witte theatermakers spelen in het Afrikaans, alleen voor blanken. Maar er zijn ook blanke Afrikanen die Engelstalige stukken maken en voor een gevarieerder publiek spelen. Zij werken met een cast van blank en zwart. Dat doe ik ook. Ik zou geen theater kunnen maken dat niet reflecteert op de werkelijkheid."