Warm portret van Chinese schaduwpoppenspelers

december 2007 -

dvd: Chinese Shadows - Frank Kouwenhoven en Antoinet Schimmelpenninck

photo

Still uit: Chinese Shadows

"Er zijn veel te veel goden hier, dat valt toch niet meer bij te houden", verzucht de bejaarde poppenspeler Hu Zhenming tijdens een bezoek aan een eeuwenoude tempel. De beminnelijke Hu is een van de hoofdpersonen in de verrassende documentaire Chinese Shadows.

De poppenspelers uit de Chinese provincie Gansu, die tegen de klippen op hun traditie in stand houden, zijn afkomstig uit dezelfde arme boerenbevolking die hun publiek vormt.

Gansu wordt geteisterd door extreme droogte en misoogsten. In veel plaatsen is nog geen elektriciteit, waardoor schaduwspel (dat met een olielamp kan werken) een van de weinige vormen van amusement is die voorhanden zijn.

De spelers verzorgen ook voorstellingen met driedimensionale stokpoppen, die veel minder bekijks trekken dan de schaduwen. "Niet verwonderlijk", vinden zij zelf, "er is ook eigenlijk niet zo veel aan. We doen het vooral om de goden te groeten."

Deze onbekommerde maar respectvolle omgang met oude godsdienstige rituelen kenmerkt de poppenspelers. Nadat tijdens een voorstelling een ziekelijke baby 'over de pas' is gegaan – en een haan daarbij het leven heeft gelaten - merkt een van hen op: "Als je ziek bent kun je beter naar de dokter gaan."

Still uit: Chinese Shadows

Ontwapenend zijn de scènes op een dorpsschooltje, waar Hu les geeft in de basisprincipes van het poppenspel. De Culturele Revolutie draaide alle uitingen van volkscultuur ooit bijna de nek om. Tegenwoordig ondersteunt de Chinese overheid opname ervan in het lesrooster. Zestig procent van de basisschoolleerlingen geeft zich op voor de poppenspellessen. Sommige ouders maken bezwaar; zij zien hun kinderen liever onderwezen worden in 'hoge' cultuur.

Gedurfd maar effectief is de muziekkeuze bij Chinese Shadows. Daar waar het er echt toe doet – bij de voorstellingen – wordt de authentieke ongepolijste volksmuziek gebruikt. Beelden van het landschap en de bevolking worden echter begeleid door de melancholieke pianoklanken van onder anderen Janacek, Sibelius en Smetana.

De toekomst van het schaduwspel lijkt ongewis, maar er is zeker grond voor een voorzichtig optimisme. Niet voor niets sluit de film af met het verrukte gezicht van een jongetje dat voor het eerst een schaduwpop manipuleert.

Chinese Shadows is te bestellen bij de CHIME foundation, chime@wxs.nl. Prijs: € 20,00.