Kunst in Afghanistan: de ontmaskering van het wrede en banale

januari 2007 -

Prins Claus Fondslaureaat 2006 Lida Abdul geeft haar visie op de mogelijke - en door haar gewenste - rol van kunst in de Afghaanse samenleving van dit moment. Ik denk niet dat er een voorgeschreven rol voor kunst kan bestaan. Als mensen in de kunst een vorm van bemiddeling zoeken, reduceren zij haar tot niet meer dan een techniek die afleiding biedt, vermaakt of ontspant. Natuurlijk kan kunst dat alles bewerkstelligen, maar het is niet noodzakelijk. Ik heb het maken van kunst - kunst zou een werkwoord moeten zijn, want de uitkomst moet iets in gang zetten en niet simpelweg een herhaling bieden van hetzelfde, zoals bij religieuze kunst - altijd gezien als het creëren van ruimtes die verzadigd zijn met alles wat culturen bewust of onbewust willen vergeten. Zie ze als ruimtes waarbinnen de kijker, luisteraar en lezer geshockeerd wordt, verleid of getraumatiseerd, zodat het voorverpakte, gehomogeniseerde en ideologische engagement met de buitenwereld in twijfel wordt getrokken en zijn banaliteit en wreedheid worden ontmaskerd.

lidaabdul.jpg

(c) Lida Abdul

Dit is wat kunstenaars vandaag de dag kunnen doen voor de Afghanen: een begin maken met het scheppen van tradities die zowel een verbintenis met het verleden zijn als een voorbode van een wereld die ophanden is. Wat betekent dit voor een volk dat getraumatiseerd, geslagen en ontrecht is? Om deze vraag te beantwoorden moet gedacht worden aan wat er komt kijken bij het maken van een kunstwerk. Een begrip van de geschiedenis, de erkenning dat het werk zich zal voegen naar tijd, plaats en biografie van de maker en het besef dat het experiment dat het werk inhoudt kan mislukken, zodat men het opnieuw probeert. Hetzelfde kan worden gezegd over hoe een vernietigde samenleving zich voorwaarts beweegt: de waarheid over en verzoening met het verleden, een specificiteit en abstractie die een besef van het geheimzinnige creëren en de hoop dat het werk de onderdrukte verlangens van mannen en vrouwen in die samenleving zichtbaar zal maken.

Ik ben van mening dat het leven van vrouwen alleen zal veranderen als het bewustzijn verandert, en als dat alleen bewerkstelligd kan worden door het opvoeden en het te schande maken van misogyne mannen: het zij zo.

Wellicht is het bovenstaande geen recept voor een petitie voor een andere wereld, maar we moeten er bij stilstaan dat het recept dat democratie heet jaren nodig heeft gehad om zich te perfectioneren, en voortdurend bedreigd wordt door pogingen om het te veranderen in een mechanisch systeem dat overal kan worden gereproduceerd zonder dat men zich rekenschap geeft van de toestand van de samenleving op dat moment.

Het was moeilijk om in Afghanistan te werken, maar hoe meer ik het deed, hoe meer ik besefte hoe noodzakelijk het was. Het probleem is dat sommige mannen in Afghanistan vrouwen als objecten zien, die op enig moment verlangens in hen wakker zullen maken die hen dwingen om de voorverpakte en afgesleten moraal, volgens welke zij gedwongen zijn te leven, het hoofd te bieden. Diezelfde mannen verwerpen kunst en muziek omdat zij bang zijn voor de onvoorspelbaarheid van het verlangen.

Lida Abdul (1973, Afghanistan) is een beeldend kunstenares die in verschillende media, waaronder video, film, fotografie, installaties en performances zaken als 'thuis' en identiteit onderzoekt en visualiseert. Ze vecht tegen de zinloze vernietiging van het culturele erfgoed in haar land en belicht de rol van vrouwen in de samenleving. De bijzondere artistieke kwaliteit van haar werk gaat gepaard met sterke politieke en sociale statements. Haar werk is zowel in Afghanistan als in het buitenland bekend. Lida Abdul exposeert regelmatig en doceert in Kabul.