Het landschap als cultureel erfgoed

juli 2007 -

"Zeg me in wat voor landschap je leeft en ik zal zeggen wie je bent, want het landschap vormt de helft van je ziel", schreef de Spaanse filosoof Ortega y Gasset begin vorige eeuw in zijn Pedagogie van het landschap. Het besef dat het landschap onlosmakelijk verbonden is met cultureel erfgoed is inmiddels wereldwijd geaccepteerd. Sinds 1972 worden internationale culturele erfgoederen en unieke landschappelijke gebieden gezamenlijk beschermd door het World Heritage Trust van de Unesco.

jul07_limaconferentie.jpg

Tegenwoordig spreken deskundigen in dit verband veel over 'cultuurlandschap', een term die ook centraal stond tijdens het internationale congres Cultureel Erfgoed en Landschap, dat eind juni 2007 werd gehouden in Lima, Peru. Het gaat hier om landschap dat in directe relatie staat tot een of meer culturele monumenten, zoals bijvoorbeeld de pelgrimsroute naar Santiago. Maar ook het landschap zelf, dat onder invloed van de menselijke hand veranderd is, kan als cultuurgoed worden gezien. Een voorbeeld zijn de ingenieuze agrarische irrigatiesystemen van de pre-Columbiaanse Andesvolken.

In de praktijk ontstaan er nogal wat problemen wanneer je een landschap of grondgebied moet beschermen dat vele hectaren beslaat of honderden kilometers lang is, bovendien gefrustreerd door een wereldwijde verstedelijking en dominerende economische belangen. Zo moeten aan de ene kant van de aardbol de piramides van Cheops worden beschermd tegen de oprukkende omliggende stad, maar werd aan de andere kant van de wereld de internationale Panamericana-snelweg dwars door het gebied van de Nazca-lijnen gelegd.

Het verband met armoede en ontwikkeling ligt in veel gevallen voor de hand. Daarom werd door de meeste deelnemers van het congres onderstreept dat zonder burgerparticipatie en staatsverantwoordelijkheid geen enkele culturele instelling of internationaal verdrag kan zorgen voor het behoud van erfgoed. De gemeenschapszin kan worden bevorderd door cultuurlandschap te transformeren in 'publieke ruimte', waarbij omwonenden zich betrokken voelen en waarin de verschillende overheden gezamenlijk investeren en bedrijven duurzaam ondernemen.