Moedertaaldag in Bangladesh, Interview met Asad Chowdhury

maart 2007 -

Elk jaar op 21 februari viert Bangladesh Ekushey, de 'moedertaaldag', ter nagedachtenis aan de slachtoffers die vielen op 21 februari 1952. In Dhaka, (in toenmalig Oost-Pakistan) opende de politie toen het vuur op een demonstratie van studenten die eisten dat het Bangla een van de officiële talen van het land zou worden. In 1999 werd 21 februari door UNESCO uitgeroepen tot Internationale Moedertaaldag. Asad Chowdhury (1943), vooraanstaand Bengaals dichter en schrijver, over taal en cultuur in Bangladesh:

AsadChowdhury2.jpg

Asad Chowdhury, foto: Shahjahan Siraj

"Wat is de geschiedenis van de moedertaalbeweging?"
"Tijdens de opsplitsing van Bengalen in 1905 offerden een aantal vaderlandslievende helden zich op om het land te redden; maar in 1948, na de afscheiding van India, zeiden de mensen op straat niets. Dat kwam de moslimmeerderheid goed van pas. Niettemin begon opnieuw een nationaal conflict na de onafhankelijkheid van Pakistan door de afkondiging bij monde van Mohammed Ali Jinnah, "Urdu, en Urdu alleen is de taal van Pakistan." Dat was een autocratische maatregel die werd opgelegd aan de Bangla-sprekende meerderheid die 58,6 procent van de bevolking uitmaakte. De jonge studenten waren niet blij met Jinnah's afkondiging, klommen op de barricades, organiseerden de moedertaalbeweging en maakten het tot een politieke kwestie door hun leven te offeren. Uiteindelijk leidde dit sterk op de taal gerichte nationalisme in 1971 na een bloedige burgeroorlog tot het ontstaan van Bangladesh."

"Wat is de invloed van de moedertaalbeweging op de cultuur?"
"Van de zesduizend lokale talen worden er drieduizend in hun bestaan bedreigd. In India heeft het Hindi al zeventien lokale talen opgeslokt. Talen als Vojpuri en Mithali zijn nu verdwenen of in elkaar opgegaan. Maar ik voel me ook gesteund; 21 februari wordt nu wereldwijd erkend als Internationale Moedertaaldag. Dat kan lokale talen en culturen positief beïnvloeden. "

Maar Ekushey is in mijn beleving niet alleen een taalbeweging, het is vooral ook een sociale beweging. In Bangladesh is de taalbeweging natuurlijk heel succesvol geweest, maar tegelijk word ik erg verdrietig als ik kijk naar de enorme armoede in ons land en de corrupte politici die er alleen op uit zijn zichzelf te verrijken. Bangladesh is hard op weg om wereldkampioen corruptie te worden! De mentaliteit van de moedertaalbeweging kan helpen dit soort misstanden te bevechten. Het besluit van Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus om mee te doen met de komende verkiezingen is wat dat betreft een hoopvol teken."

"Wat is de achtergrond van de Ekushey Book Fair?"
"Sinds de Pakistaanse periode was het traditie om jaarlijks een shahitto shonkolon (een collectie literaire boeken) uit te geven die verkocht werden voor het gebouw van de Bangla Academy en voor het Shahid Minar (het monument voor de Bengaalse taal, opgericht ter nagedachtenis van de slachtoffers van de taalstrijd in 1952, red.). Hieruit is de Ekushey Book Fair ontstaan. Tijdens de bevrijdingsoorlog gaf Chittoronjon Saha, eigenaar van de Muktodara-uitgeverij in Calcutta, enkele boeken uit over Bangladesh. In 1973 stalde hij zijn boeken uit en verkocht ze voor de Bangla Academy. Khan Brothers en een paar Bangla bazaaruitgevers sloten zich bij hem aan. Destijds duurde de boekenbeurs twee dagen. In 1974 mondden de boekenstalletjes uit in een zevendaagse officiële boekenbeurs onder auspiciën van de Bangla Academy. Gaandeweg organiseerden de uitgevers zich beter en ook de regering schoot te hulp; nu duurt de Ekushey Book Fair zelfs een maand. Er komen zo veel bezoekers naar de boekenbeurs dat de administratie het niet meer aankan. Bekende uitgevers en schrijvers laten boeken uitkomen aan de vooravond van de beurs."

"Wat is de invloed van de moedertaalbeweging op uw werk?"
"Ik kan niet zeggen dat het mijn werk direct beïnvloedt, maar de beweging inspireert mij om non-sektarisch, wereldwijs, interreligieus en ruimdenkend te zijn. Ik ben de laatste om andere ideologieën en religies te haten; dat zou niet in de geest van Ekushey zijn."

Asad Chowdury is een vooraanstaand dichter en schrijver uit Bangladesh. Hij is voormalig directeur van de Bangla Academy. Ter gelegenheid van de Ekushey Book Fair 2007 verschenen er twee boeken van zijn hand: Sonar Kharam en de poëziebundel Ghare Fera Soja Noy.