Faustin Linyekula en de esthetiek van het overleven

november 2007 -

In zijn laatste dansstuk The dialogue Series: iii. Dinozord stelde choreograaf Faustin Linyekula (1974) de inwoners van Kisangani op video een simpele vraag: "Wat is jouw droom?" Eén antwoord keerde steeds terug: "Waarom zouden we dromen in zo'n stad? Oorlog of rellen kunnen opnieuw uitbreken. Er is instabiliteit, geen geld, geen werk, en de stad is zo geïsoleerd..."

Linyekula wil zijn geboortestad in het noordoosten van de Democratische Republiek Congo opnieuw laten dromen. Daarom keerde de choreograaf er in 2001, na jaren in Nairobi, Reunion en Europa, terug. Werken in Congo is geen kwestie van compromissen, vindt Linyekula. "Het gaat erom hoe je aan dezelfde artistieke eisen kunt voldoen als bijvoorbeeld in Europa, ondanks de technische en financiële beperkingen." En het is noodzakelijk. "Ruïnes bestaan niet alleen in het land, maar ook in het hoofd en hart van mensen, en dat is het meest destructief."

Zijn Studios Kabako probeert een netwerk van culturele centra in de stad op te zetten, geheel gewijd aan podiumkunst en beeld. De Prins Claus Prijs, die hij dit jaar kreeg toegekend, investeert hij in dat project. Een serie nieuwe workshops en voorstellingen gaat in januari 2008 van start. "Op dit punt in mijn leven vind ik het essentieel dat mijn artistieke benadering een stempel drukt op stadsniveau. Niet alleen op een kleine groep kunstenaars, maar op een omvangrijkere bevolkingsgroep. Op jonge mensen, of simpelweg mensen die bereid zijn een persoonlijk pad te bouwen in deze uitzonderlijke omgeving."

Linyekula haalt de Libanese dichter Adonis aan: "Hoe naar mijzelf te lopen, naar mijn volk, wanneer mijn bloed in brand staat en mijn geschiedenis in puin ligt?" Die vraag fascineert hem. "Met mijn werk probeer ik ruimtes te openen; nieuwe vensters op andere perspectieven. Het meest urgente is dat we opnieuw leren naar onszelf te kijken en omzien naar ons collectief geheugen. De verschillende regimes in Congo brachten manipulatie en geheugenverlies. Maar hoe kunnen we de toekomst aan zonder van het verleden te leren?"

Dichtkunst en theater waren zijn eerste liefde. Dans kwam pas later, in Nairobi. Maar Linyekula beschouwt zichzelf op de eerste plaats als een verhalenverteller. "Het podium op gaan en verhalen vertellen is een poging mijn naam te herinneren. Ik bouw mijn stuk met wat ik op mijn weg vind: dans, teksten, video, een gedicht van Rimbaud, Banyua-rituelen van mijn oma, Ndombolo danspassen uit de muziekvideo's van Papa Wemba. Als een verhalenverteller die zijn verhaal aanpast aan waar hij is en met wie hij praat. Een soort esthetiek van overleven. Het kan mij niet schelen dat ik niet in een hokje pas."