Gevluchte Iraanse schrijvers worstelen met identiteit

mei 2008 -

Hoe is het voor een schrijver om huis en haard te verlaten en in een ander land, een andere cultuur en een andere taal verder te werken? Die vraag stond centraal tijdens een debat tussen Kader Abdolah (Nederland), Shahrnush Parsipur (VS), Sudabeh Mohafez (Duitsland) en Esma'il Khoi (GB) op het Internationaal Literatuurfestival Amsterdam (25 april 2008).

Voor een halfvolle zaal in de openbare bibliotheek van Amsterdam werd duidelijk dat alleen Kader Abdolah zijn weg in zijn nieuwe moederland had gevonden, omdat hij zich de Nederlandse cultuur en taal eigen wist te maken. Het succes van Abdolah moet de andere drie schrijvers als een droom in de oren klinken. In het debat dat zij voerden werd duidelijk hoe lastig het voor hen is in een nieuwe taal succesvol te schrijven.

Parsipur woont al jaren in Amerika maar voelt zich nog steeds een vreemde, omdat ze de taal en de maatschappij niet voldoende begrijpt. "Ik schrijf het liefst in het Farsi, maar voor hoe lang nog? Door de sterke taalvernieuwing raak ik straks ook ontheemd in mijn eigen moedertaal." Khoi kan zich gedeeltelijk vinden in de woorden van zijn vrouwelijke collega. Ook hij krijgt de gesloten Engelse maatschappij niet inzichtelijk. Maar Khoi heeft zich het Engels wel eigen kunnen maken en bepleit het voordeel van de tweetaligheid. Door het dubbele perspectief van waaruit ze kunnen schrijven, zijn gevluchte schrijvers ingewijden en buitenstaanders, waardoor ze kritisch en analytisch kunnen zijn.

De half Duitse Mohafez worstelt met een ander probleem. "Ik schrijf over de alledaagse dingen die zich in de Duitse maatschappij voordoen. Maar horen mensen mijn naam dan verwachten ze een exoot en zijn verbaasd dat ik geen sprookjes als Duizend-en-een-nacht schrijf."

En Abdolah? Hij hield zich tijdens de discussie afzijdig, omdat hij zijn collega-schrijvers het podium gunde. Het enige wat hij kwijt wilde was, dat hij na drie mislukte pogingen om vanuit Nederland naar Amerika te vluchten, aan een Perzisch gezegde dacht: "als iets voor de derde keer mislukt, verander dan van taal." En dat deed hij met als resultaat: vijftien Nederlandstalige boeken.

Het Internationaal Literatuurfestival Amsterdam was onderdeel van de openingsweek van de festiviteiten rondom Amsterdam Wereldboekenstad 2008-2009.