Nuruddin Farah houdt Somalië in leven met zijn pen

November 2008 -

De Somalische schrijver Nuruddin Farah wordt door velen genoemd als de belangrijkste Afrikaanse kandidaat voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Het oeuvre waarmee Farah naam heeft gemaakt kent overwegend één thema: zijn vaderland Somalië dat hij in 1974 ontvluchtte tijdens het regime van dictator Siad Barre. Jaren geleden zei Farah dat hij het als zijn taak zag om zijn land "in leven te houden door er over te schrijven." Dat is gelukt. Wie zijn oeuvre leest kent alle ins en outs van de recente geschiedenis van dit Oost-Afrikaanse land. Van de oorlog in zijn geboortestreek Ogaden in de jaren '70, die hij beschrijft in Kaarten, tot de afhankelijkheid van buitenlandse hulp in Gaven. Farah ziet schrijven als "een poort naar de dialoog, naar tolerantie, democratie en rechtvaardigheid. Een poort naar begrip voor wat de ander denkt."

Vrouwenrechten en de islamisering van Somalië zijn steeds terugkerende thema's in zijn werk. Farah kan zich zelfs zo goed in vrouwelijke hoofdpersonen verplaatsen dat sommige lezers niet kunnen geloven dat zijn boeken geschreven zijn door een man. In zijn laatste roman Knots vertelt Farah het verhaal van Cambara, een in Toronto opgegroeide Somalische vrouw die na twintig jaar terugkeert in een verwoest land. Het lijkt op het verhaal van Farah zelf, die in 1996 na 22 jaar ballingschap terugkwam in zijn vaderland dat onherkenbaar was veranderd. "Mogadishu was een van de meest vreedzame steden van Somalië, van de wereld, toen ik mijn land verliet", zei Farah onlangs in een interview. Bij terugkeer stonden clans elkaar naar het leven en had de islamisering om zich heen gegrepen. "Dat is een recent fenomeen", zegt Farah. "Veel Somaliërs raakten werkloos in de tijd van Siad Barre en velen van hen gingen werken in de Golfstaten, in Saudi-Arabië en de Emiraten, waar ze leerden bidden op een manier die heel anders is dan de manier waarop wij de islam plachten te praktiseren. En sommigen van hen kwamen terug met het idee van de sluier. De sluier bestond niet in onze traditie, er was geen sluier tot de jaren tachtig."

Farah waakt echter voor generalisaties over zijn land, waarbij clans en islamisering de sleutelwoorden zijn. "De crisis in Somalië is net zo complex als de politiek in welk land dan ook, zelfs als je die reduceert tot een crisis die voortkomt uit sociale ongelijkheid, kolonialisme, nationalisme en twintig jaar dictatuur van Siad Barre. Met andere woorden: Somalië is een land vol contradicties en geen one single issue-land!"

Nuruddin Farah opent op 15 januari 2009 in de Nieuwe Kerk in Den Haag het literaire festival Winternachten met een lezing over migratie en ballingschap. Op zaterdag 17 januari debatteert hij met schrijver Ilja Trojanov over onder andere de islamisering van Afrika. Zijn roman Kaarten verschijnt in januari 2009 in een nieuwe editie als onderdeel van de Africanon.