De Syrisch-Koerdische schrijfster en journaliste Maha Hassan verbleef op uitnodiging van Amsterdam Vluchtstad een jaar lang (tot augustus 2008) in het voormalige, gerenoveerde appartement van Anne Frank en haar familie aan het Amsterdamse Merwedeplein. Volgens Maha Hassan is de vrouwelijke auteur in de Arabische wereld nog steeds gevangen in stereotypen.

Arabische schrijfsters: manwijven noch Scheherazades

september 2008 -

Volgens sommigen is de controverse rond vrouwelijke schrijvers inmiddels uitgewoed en verdwenen, maar dit is niet het geval binnen de context van de moderne Arabische literatuur. In 2008 nam de kwestie van schrijvende vrouwen een centrale plaats in op twee belangrijke Arabische literaire evenementen. In februari werd tijdens de Arabische boekenbeurs in Caïro een congres gehouden over 'nieuwe literatuur door vrouwen in de Arabische wereld', waarbij een voor schrijfsters gevoelig punt aan bod kwam, namelijk het beeld van Scheherazade en hun houding ten opzichte hiervan.

Sommige schrijfsters zijn van mening dat we, zolang we een vrouwelijke verteller blijven beschouwen als een Scheherazade – symbool van de manipulatieve, onbetrouwbare en leugenachtige vrouw – er geen einde zal komen aan het patriarchale tijdperk: Shehrayar blijft optreden als mannelijke gevangenbewaarder. De Syrische romanschrijfster Sammar Yazbekis weigert zich te identificeren met dit 'traditionele' personage. In een artikel getiteld Scheherazade is mijn oma niet betoogt ze dat er wat haar betreft geen verwantschap bestaat.

Andere schrijfsters beweren dat mensen die hen vergelijken met dit personage uit Duizend-en-één-nacht geen onderscheid maken tussen de eigenlijke vertelster – de schrijfster zelf – en de manipulatieve Scheherazade. Zij beschouwen Arabische literatuur als 'Scheherazaads'. Voor deze vrouwen weerspiegelt die vergelijking het seksisme dat de Arabische cultuur kenmerkt en de creativiteit van Arabische schrijfsters vaak beperkt.

Nog recenter, in augustus 2008, verklaarde de Marokkaanse romanschrijver Said Benkrad in Damascus (Arabische Culturele Hoofdstad 2008) dat een door een vrouw geschreven Arabische roman slechts het lichaam en de verleiding in zich draagt en dat schrijfsters hun begeertes belangrijker vinden dan hun woorden. Op die manier maakte hij een duidelijk onderscheid tussen door mannen geschreven en door vrouwen geschreven romans.

De Libanese schrijfster Yessra El Maqadam beschouwt Benkrads denkbeelden als seksistisch en typisch mannelijk. Volgens haar zijn dergelijke denkbeelden de reden voor de teloorgang van de Arabische wereld. De auteur Alwia Saleh vindt 'manwijvengeschrijf' een zeer passende term: volgens hem imiteren vrouwen mannen wanneer ze schrijven en kijken ze naar zichzelf zoals mannen dat zouden doen. Zo betoogt hij in feite dat schrijven iets mannelijks is. Persoonlijk vind ik het een schande wanneer iemand probeert de creatieve wereld op te delen in een mannelijk en een vrouwelijk deel en wat door vrouwen geschreven wordt als tweederangs beschouwt.

Toen mijn eerste boek, Oneindigheid, uitkwam, werd er door mannen kritiek geleverd op het feit dat mijn verteller, Adham, een man was, en daarnaast vrijwel mijn enige personage. Ik heb me daar zo aan gestoord dat ik voor de inleiding van mijn tweede roman, De omslagillustratie – de muren van de misleiding zijn hoger, opnieuw een mannelijke verteller gebruikte, Karim Al Hawi, alsof hij de roman geschreven had, of alsof we samen één verteller waren geworden.

In de Arabische culturele wereld is de man nog altijd alomtegenwoordig. Zijn perspectief staat centraal, hoe schrijfsters ook worstelen om zich te uiten. De vraag is dan ook: kan een Arabische schrijfster blijven bestaan in de historisch door mannen gedomineerde literaire wereld, zonder in de val te trappen die haar tot feministe of manwijf bombardeert?