Afghaanse leemarchitectuur stelt nieuwe ontwerpnormen

september 2008 -

Toen de Talibaan-tanks in 1998 over de Shomali-vlakte en het indrukwekkende Hindu Kush-gebergte rolden, veranderden zij de middeleeuwse stad Istalif, met zijn prachtige tuinen, pottenbakkerijen en landerijen in een puinhoop en een slagveld. Ooit stond deze kleine gemeenschap, 40 kilometer ten noorden van Kaboel, bekend als de 'broodmand van Afghanistan'. Zij was vermaard vanwege haar eeuwenoude, ambachtelijke economie. Vandaag zijn de Istalifi's genoodzaakt hun paradijselijke erfgoed te herbouwen. Een van hun vele taken is het bouwen van nieuwe scholen. Afghanistan heeft dringende nood aan 73.000 klaslokalen.

foto

Turquoise Mountain (TM) is een stichting die zich bezighoudt met de herleving en het behoud van kunst en architectuur in Afghanistan. In januari 2007 formeerde TM een leemarchitectuurteam. Dit heeft tot taak in Istalif een meisjesvleugel aan een school te bouwen. Het gebouw is naar verwachting eind september 2008 af. De gemeenteraad, de shura, stuurt het team aan, dat bestaat uit 120 inwoners die werken in een roteringssysteeem. Dit om werkgelegenheid en scholing te maximaliseren.

"Het 'nieuwe' Afghanistan moet Afghaans zijn, niet buitenlands, alleen dan hebben de plannen van de internationale gemeenschap kans van slagen", zegt John Elliott van TM. Het architectuurteam, onder leiding van leemarchitect Grahame Hunter, werkt samen met de overheid om technieken toe te passen die rekening houden met traditionele methoden. "Tradities kunnen alleen overleven als je blijft bouwen in de plaatselijke vormtaal", zegt Hunter. "Maar omdat oude lemen gebouwen niet voldoen aan moderne eisen kiezen mensen vaak voor betonstructuren."

Liever dan zich te verlaten op buitenlandse normen - en beton - combineert Afghanistans 'nieuwe nationale ontwerpnorm voor scholen' innovatieve technieken met traditionele materialen als leem, stro, steen, kalk en klei. Het team leunt op laaggeschoolde arbeid maar kan aan moderne eisen tegemoetkomen. De ontwerpen, die zijn aangepast aan de omgeving, worden ter plaatse uitgevoerd. Methodes die bestand zijn tegen aardbevingen, zoals stro in zongedroogde bouwsteen, vergroten de trekkracht. Strategisch geplaatste ramen en afdakjes zorgen voor een gezond bioklimaat.

"Een gemeenschap die zijn eigen school van leem kan bouwen, kan die school ook kosteloos repareren met zijn eigen materiaal en arbeid. Dat is de echte definitie van duurzaamheid", zegt Elliott.