Cubaanse kunst en geschiedenis in Groningen

juli 2009 -

Het is in 2009 precies vijftig jaar geleden dat Fidel Castro met zijn revolutionaire strijders de Cubaanse dictator Fulgencio Batista verjoeg. Daarna volgden revolutionaire jaren, waarin veel Europese kunstenaars hun steun betuigden aan het nieuwe regime. Zij kwamen in 1967 en masse naar de Salon van mei, een grote kunstmanifestatie die al vanaf 1944 in Parijs werd gehouden en die nu in Havana plaatsvond.

Cuba Colectiva Salon de mayo

Cuba Colectiva Salon de mayo

Zo'n honderd kunstenaars, onder wie Picasso, Karel Appel en Corneille, beschilderden ieder een klein vakje van een gigantisch doek waarop ze de overwinning van het Cubaanse socialisme bezongen. De schildering werd vervolgens in Parijs tentoongesteld, maar al na een paar uur weggehaald uit vrees voor vernielingen. Daarna verdween zij in de opslag van het Museo de Bellas Artes in Havana, waar zij werd aangevreten door termieten. Pas in 1999 werd zij bij de restauratie van het museum ontdekt en weer opgelapt.

Nu is de schildering het pronkstuk van de tentoonstelling Cuba! Kunst en geschiedenis van 1868 tot heden in het Groninger Museum. Het is tegelijkertijd een metafoor voor de manier waarop deze expositie is opgebouwd. In totaal zijn er zo'n driehonderd werken te zien, van tafereeltjes uit de slaventijd van Victor Patricio de Landaluze tot video-installaties van moderne kunstenaars. Maar enige duiding ontbreekt bij de meeste stukken. Zo is onbekend wie in 1967 welk vakje heeft geschilderd van het grote doek.

De expositie is globaal te verdelen in een kunsthistorisch en een historisch deel. Er hangen een twintigtal mooie doeken van Marcelo Pogolotti die in zijn futuristische werk kritiek uit op het kapitalisme, en die daarmee goed past in het straatje van de Cubaanse organisatoren van de expositie. Ook de zaal met werken van onder anderen Amelia Peláez en René Portocarrer, die in hun kunst op zoek gingen naar een eigen Cubaanse stijl, is de moeite waard.

In de laatste zalen is aandacht voor installatiekunst van kunstenaars die het isolement van Cuba tot thema hebben verkozen. Voorbeelden zijn Om te vergeten, een kano op bierflesjes van Alexis Leyva Machado, en El Bloqueo van Antonio Eligio Fernández, die zijn eiland in betonblokken heeft uitgebeeld. Daarnaast is er veel fotografie - veelal van anonieme fotografen - die een prachtig historisch document vormt en in sommige gevallen ook een grote esthetische waarde heeft.

De tentoonstelling Cuba! Kunst en geschiedenis van 1868 tot heden wordt tot 20 september 2009 gehouden in het Groninger Museum. De expositie is georganiseerd door het Montreal Museum of Fine Arts in samenwerking met het Museo Nacional de Bellas Artes en de Fototeca de Cuba in Havana.