Odile Katese: "Rwanda heeft kunst nodig om weer te durven dromen"

juli 2009 -

"Eigenlijk zou er professional dreamer op mijn visitekaartje moeten staan", lacht Odile Gakire Katese. De Rwandese schrijfster, actrice en regisseur houdt ervan om groot te denken. In het museum Ons'Lieve Heer op Solder, een voormalige katholieke schuilkerk in Amsterdam, praat ze over haar droom: het creëren van een cultuur van hoop en geluk in Rwanda. "Bij ons durft niemand gelukkig te zijn", zegt Katese. “Het trauma van de genocide is na vijftien jaar nog overal voelbaar. Soms heb ik het gevoel dat de levende Rwandezen doder zijn dan de dode."

image

Odile Katese

Ze wil haar landgenoten leren zich met het verleden te verzoenen en nieuwe gezamenlijke herinneringen op te bouwen. Zo wordt er behalve angst en verdriet ook hoop en vertrouwen doorgegeven aan de volgende generaties. Kunst is daarvoor het beste middel, zegt Katese, want een trauma van zo'n omvang kan alleen symbolisch worden opgelost. Als onderdirecteur van de University for Arts and Drama in Rwanda's hoofdstad Kigali organiseert ze festivals en workshops en initieert ze theater- dans-, en schrijfprojecten. Daarin probeert ze een brug te slaan tussen de doden en de levenden, soms ook tussen daders en slachtoffers, zoals in The Book of Life, waarin beide groepen brieven schreven aan de doden.

In kunst, zegt Katese, is er geen goed of fout. "Het is een vrijplaats. Op een podium kun je ongegeneerd liegen, overdrijven en tekeer gaan. Er is plaats voor iedereen en voor alle onverwerkte emoties. Je leert er ontsnappen, je fantasie gebruiken. Vanuit niets iets maken geeft hoop. Op een artistiek podium voel je bovendien dat je tegenspelers je voeden, dat je elkaar nodig hebt en sterker maakt. Dat gevoel van generositeit is belangrijk in een samenleving waar mensen zo argwanend tegenover elkaar staan."

Hoewel kunst en cultuur voor de meeste Rwandezen nog geen prioriteit hebben is Katese hoopvol gestemd over de toekomst. "Vóór de genocide was er hier nauwelijks een cultureel leven. Nu hebben we festivals, een moderne dansgroep en een groeiende filmindustrie. We moeten dat koesteren en stimuleren. Kunst leert ons vragen te stellen, te twijfelen en te relativeren. Als we dat doen verkleinen we de kans dat iets als de genocide ooit weer gebeurt. Is dat een naïeve gedachte? Prima. Dat is precies wat we nodig hebben om in Rwanda weer te durven dromen."

Odile Gakire Katese is verbonden aan het University Centre for Arts and Drama van de  National University of Rwanda, partner van het Prins Claus Fonds.