Zuid-Afrika in de ban van Sarah Bartmann

juli 2009 -

Zuid-Afrika heeft er een icoon bij: Sarah Bartmann. Ze is in een paar jaar tijd uitgegroeid tot een belangrijk symbool van de strijd tegen kolonialisme, racisme, seksisme en uitbuiting. Het ministerie van cultuur schreef in maart 2009 een wedstrijd uit om een herinneringscentrum te ontwerpen waar Sarah of Saartjie Bartmann en haar volk - de Khoi San - centraal staan.

image

Voyage Home (in memory of Saartjie Baartman) door Mira Hnatyshyn

Sarah Bartmann werd in 1810 als 21-jarige slavin van een Nederlandse boer naar Londen gehaald waar ze roem vergaarde als de 'Hottentot Venus'. Haar enige verdienste volgens haar eigenaar: haar enorme achterwerk en grote schaamlippen. De intelligente jonge vrouw, die vloeiend Nederlands sprak, was naar Europa gelokt onder het voorwendsel dat ze veel geld kon verdienen. Maar de man die haar meenam bleek louter uit op eigen gewin. Hij liet haar als rariteit op de kermis optreden en verkocht haar vervolgens aan een Franse dierentemmer. Ze moest als een beest in een kooi haar lichaam tonen aan Parijzenaars die haar bespotten. Uiteindelijk raakte ze aan de drank en in 1815 stierf ze aan een infectie.

Maar zelfs na haar dood werd ze nog uitgebuit. Haar hersens en genitaliën werden op sterk water gezet en tot 1974 samen met haar skelet tentoongesteld in het Musée de l'Homme in Parijs. Daarna verdween ze naar een opslagruimte van het museum. Maar Zuid-Afrika was haar niet vergeten. Vanaf 1940 was herhaaldelijk verzocht om teruggave van haar resten. Tevergeefs. Pas in 2002 werd ze op verzoek van Nelson Mandela en na debatten in het Franse parlement teruggebracht naar haar geboortegrond en op 9 augustus van dat jaar (Zuid-Afrikaanse vrouwendag en internationale dag van de inheemse volken) begraven.

In 2008 werd haar graf tot nationale erfgoedlocatie verklaard. Pal ernaast wil het Zuid-Afrikaanse ministerie van cultuur nu een herinneringscentrum laten bouwen. Dat zal bezoekers er niet alleen aan herinneren welke wreedheden er in het verleden zijn begaan maar het zal ook een plek worden waar de eeuwenoude cultuur van Sarah Bartmann en haar volk wordt getoond. Het centrum zal tevens het begin markeren van een Khoi-San-erfgoedroute.