Omstreden antieke Afrikaanse keramiek in Zwitserland

juni 2009 -

De expositie African Terra Cotta: a Millenary Heritage, die tot 15 september 2009 in het Barbier-Mueller-museum in Genève is te zien, is het doelwit van een actie tegen kunstroof. Eric Hysecom, hoogleraar archeologie aan de universiteiten van Genève en Bamako, stelt dat de tentoongestelde keramiek in 1977 in Mali is ontdekt en illegaal is geëxporteerd. De voorwerpen zijn naar zijn mening te zeldzaam om per toeval op te stuiten.

Huysecom schreef over de kwestie een column in de Zwitserse krant Le Temps. Verschillende kunstexperts zoals de Senegalees Hamady Bocoun en Marie-Claude Morand, voorzitter van de Zwitserse afdeling van de International Council of Museums, ondertekenden het artikel. De tentoonstellingsmakers, onder wie de verzamelaar en curator Jean Paul Barbier-Mueller, verwerpen de kritiek. Volgens hen is slechts een klein aantal van de vondsten geroofd.

Volgens Huysecom zitten er mazen in de Zwitserse wetgeving over cultureel eigendom, waardoor het mogelijk is illegaal verkregen kunst te importeren. De wet is sinds 2005 van kracht en is niet van toepassing op kunstvoorwerpen die voor die datum zijn verkregen. Ook is de wet gebaseerd op bilaterale overeenkomsten, maar die zijn met geen elk Afrikaanse land ten zuiden van de Sahara gesloten. Zwitserland heeft het Unidroit-verdrag tegen illegaal vervoer van kunst in 1996 getekend, maar nog niet geratificeerd. Dat verdrag is strikter dan het Unesco-verdrag uit 1970, dat Zwitserland overigens pas ratificeerde in 2003.

Museumdirecteur Boris Wastiau bestrijdt de aantijging dat hij zijn wetenschappelijke expertise in de tentoonstellingscatalogus zou hebben gebruikt om de collectie 'wit te wassen'. Wastiau ziet de publicatie van de collectie als een positieve stap om de discussie over cultureel eigendomsrecht op gang te brengen. Het museum staat volgens hem open voor de teruggave van kunst die illegaal is verkregen. Het ziet zichzelf volgens Wastiau veeleer als 'tijdelijk tehuis' voor dergelijke collecties.