Akram Zataari: "Verzamelen is een kunstvorm"

maart 2009 -

Een oude, verweerde zwart-witfoto. De man is, aan zijn uniform te zien, een soldaat, de vrouw waarschijnlijk een prostituee. Meer weten we niet. Behalve dan dat hij op een dag lachend haar jurk omhoog hield en zij met een gelaten blik de camera in keek. Het is een van de foto's uit het archief van de Libanese kunstenaar Akram Zaatari, die 12 februari 2009 in het Amsterdamse Felix Meritis te gast was bij The Human Body Special van het programma Café Mediterranée. De oude portretten en snapshots die hij laat zien verschillen sterk van de beelden die we doorgaans uit het Midden-Oosten krijgen. Prostituees, schaars geklede jongemannen in body builder-poses en verleidelijk poserende vrouwen in Westerse kleding.

Schildersmodel, begin 20e eeuw. Foto uit de collectie van Akram Zaatari

Behalve videokunstenaar, curator en fotograaf is Zaatari ook een 'archive artist', want verzamelen, zegt hij, is een kunstvorm. In 1996 begon hij met een aantal anderen de Arab Image Foundation (AIF) waar foto's uit het Midden-Oosten verzameld en gearchiveerd worden. Zelf houdt hij zich vooral bezig met het verzamelen van het werk van de fotograaf Hashem el Madani (1928), die in zijn fotostudio Shehrazade naar eigen zeggen negentig procent van de inwoners van zijn woonplaats Saida fotografeerde. Zaatari verzamelde Madani's foto's in een boek, maakte videowerk en bouwde zijn studio tot in detail na op exposities.

Madani krijgt een deel van de royalty's, want ook het beïnvloeden van zijn situatie is onderdeel van het project. Zaatari gaat te werk als een archeoloog, zegt hij. Het gaat hem er niet om Madani's beelden te verspreiden. Hij wil een studie maken van zijn beroep, zijn werkomgeving, zijn klanten. Het zijn die dingen die getuigen van de moderne tradities en complexe sociale verhoudingen in het huidige Libanon.

Madanis foto's zijn eigenlijk het privéarchief van zijn stad. Voor, tijdens en na de burgeroorlog. Zaatari: "Ik wil de hele context uitgraven en opdelven. En het dan vanuit mijn eigen invalshoekhoek tonen. Het is onzin te denken dat een verzameling objectief is. De verzamelaar bepaalt wat er gezien wordt en hoe."

Om dat te kunnen doen heb je een sleutel nodig, zegt Zaatari. Een perspectief van waaruit je een collectie benadert. Bij Madani's foto's is hem dat gelukt, maar voor de foto's van andere fotografen die hij bij Café Mediterranee toonde heeft hij nog geen 'sleutel' gevonden. Dat blijven voorlopig fragmenten van levens, een tijd, een cultuur. Op zoek naar een context.