Soedanees theater over geweld en verantwoordelijkheid

oktober 2009 -

Wat doe je als je 309 jaar in een grot geslapen hebt en dan plotseling wakker wordt? Het overkomt de personages in Walid Al Alphy's toneelstuk People of the cave, dat 25 september 2009 in de Rotterdamse schouwburg werd opgevoerd in het kader van het festival De Internationale Keuze. Ooit vluchtten de personages voor een onrechtvaardige sultan en 309 jaar later blijkt de wereld er niet veel beter aan toe. Een draagbare radio in de grot zendt nieuws uit over aanslagen, ziektes en oorlog. Een voor een roepen de mannen zich uit tot nieuwe sultan en vragen van de achterblijvers hun bezittingen om die te ruilen voor vrouwen, vee en wapens. Geen van hen komt terug en de laatste man blijft, van alles beroofd, hulpeloos achter in de donkere grot.

image

Scène uit 'People of the cave'

Dat het stuk een politieke aanklacht is mag duidelijk zijn. Macht corrumpeert, de burger is de dupe. In Al Alphy's geboorteland Soedan zijn de gevolgen daarvan nog altijd schrijnend zichtbaar. Maar People of the cave is geen eenduidig stuk over daders en slachtoffers. Al Alphy: "In Soedan is iedereen onderdeel van de oorlog. Er zijn daders en slachtoffers, maar daaronder ligt een gedeelde verantwoordelijkheid. De nieuwe sultans in People of the cave bedriegen hun volgelingen, maar de volgelingen durven zelf ook de grot niet uit om met eigen ogen de wereld te bekijken. Ze blijven in slaaptoestand achter."

De regisseur is heilig overtuigd van de kracht van theater als middel tot bewustwording. Zijn voorstellingen omschrijft hij als sleutels waarmee hij de verborgen ruimtes van de samenleving betreedt. Met de acteurs en vaste decorontwerper Hatim Babikem begint hij elk stuk met gesprekken. Waar willen ze het over hebben? Iedereen is verantwoordelijk voor zowel de vorm als de inhoud: acteurs helpen hun eigen kostuums ontwerpen, de ontwerper denkt mee over de tekst.

Dit soort theater is zeldzaam in Soedan, zegt Al Alphy. Het is niet traditioneel en niet commercieel, mensen kunnen het moeilijk plaatsen en dat maakt het soms bijna onmogelijk om te produceren. People of the cave is in Soedan maar één keer opgevoerd. Maar Al Alphy gelooft in het belang van zijn stukken. Na de opvoering van zijn voorlaatste voorstelling, over een platgebrand dorp in Darfur, klom het voltallige publiek het podium op om geëmotioneerd na te praten en hem te bedanken. "Het mogen kleine stipjes licht zijn", zegt hij, "maar ze wijzen een weg, daar gaan mensen van bewegen en bewegen moeten ze".