Dromen van het Afrikaanse Nieuwe Bouwen

mei 2010 -

Moderne architectuur in Afrika is onlosmakelijk verbonden met het postkoloniale tijdperk. De wens in veel Afrikaanse landen om vol optimisme uitdrukking te geven aan hun nieuw verworven onafhankelijkheid ging vergezeld van het idee van het Nieuwe Bouwen. Wat is nu de invloed geweest van het modernisme op de 'oorspronkelijke' Afrikaanse architectuur?

image

St. Xaviers Primary School door architect Anthony B. Almeida. (Foto: Thomas Kist)

Architect en stedenbouwkundige Antoni Folkers probeert deze vraag te beantwoorden in zijn boek Moderne architectuur in Afrika. Folkers kan putten uit de ervaringen die hij de afgelopen vijfentwintig jaar op het continent opdeed - en dat is te merken. Hij beziet zijn thema vanuit een brede culturele en historische context en hij geeft daarmee een gelaagde kijk op het modernisme. Aan de hand van vele (praktijk)voorbeelden laat hij zien dat het 'nieuwe' bouwen niet alleen botste met de Afrikaanse tradities, maar er ook mee samenvloeide.

Neem het thema duurzaamheid. Vanwege de extreme klimatologische omstandigheden in Afrikaanse landen maakte dit aspect veelal intrinsiek onderdeel uit van het bouwkundig ontwerp onder modernistische pioniers en hun navolgers. Zo bouwde de postkolonialist Charles Dobie zijn huis in Tanzania volgens autarkische principes. Hij verzamelde regenwater, wekte stroom op, gebruikte zonne-energie en communiceerde via de satelliet.

Folkers beperkt zich niet tot het modernisme en kijkt ook naar het Afrikaanse bouwen van nu. Tegenwoordig botsen stedelijke structuren met de nog steeds overwegend traditionele bouwkunst die gekenmerkt wordt door ronde vormen, rieten daken en lemen muren. Riet is namelijk brandgevaarlijk, ronde gebouwen passen lastig in een rechthoekig patroon en moderne apparaten zijn vaak rechthoekig van vorm waardoor ze moeilijk passen in een ronde structuur. Zodra de transportafstand van riet en leem zo groot wordt dat de prijs te vergelijken is met die van moderne materialen als cementsteen of golfplaat, wordt de keuze voor deze 'duurzamere' materialen snel gemaakt.

Dit, en de vele andere voorbeelden die Folkers biedt, kan werken als een eyeopener voor de vele Nederlandse architecten die de laatste jaren meegaan in de hype van het duurzaam bouwen en denken daarmee vernieuwend te zijn.

Moderne architectuur in Afrika
Antoni Folkers
(Sun Architectuur, Amsterdam 2010 | €42,50)
Nederlandse en Engelse editie
Te bestellen bij Sun Architecture

Op 17 mei 2010 wordt de film Many words for Modern, over de Tanzaniaanse architect Anthony B. Almeida en zijn Afrikaanse interpretatie van het Nieuwe Bouwen, vertoond in de Verkadefabriek in 's-Hertogenbosch. Uitvoerend producent en architect Joep Mol geeft een introductie.